С.Молор-Эрдэнэ: Америкийг хэт шүтэж, Англи хэлэнд бууж өгч, сагсан бөмбөг үзэхээс цаашгүй болж...

10
2017 оны 12 сарын 82017-12-08

5581cacc-c831-4d05-a2c3-5b5fc85f4aaf,22550000_1951014428552572_6684764822029383645_n.jpg.jpg

Өчигдөр орой Интерномын төв байранд “Би хэн бэ? Монголоор” нэртэй лекц уншлаа. Энэ лекц 2013 онд миний орчуулсан Германы философич Прехтийн “Би хэн бэ?” номыг хэрхэн Монгол хүний одоогийн нөхцөл байдалд ойртуулан унших зорилготой байсан.

Кант, Хэгэл, Ницшэ, Хайдэггер гээд олон философийн ном бичсэн өвөг дээдэстэй олон зуун жилийн өмнө их сургуулиуд байгуулж сэхээтэн эртнээс үүссэн оюунлаг эцэг өвгөдтэй Германы философич Прехт энэ номоо бичихэд ямар ч асуудал байсангүй. Тэр зөвхөн л эцэг өвгөдийнхөө номуудыг 21-р зуунд авчиран нэгтгэж дүгнэсэн.

Харин монголчууд бид энэ номыг хэрхэн Монголд буулгаж унших мөн өнөөдөр Монгол хүмүүст “Би” гэсэн ойлголт баттай үүсэж чадаж уу эсвэл өөрөөрөө биш бусдаас хамааралтай бусдыг дуурайсан бие хүн болж чадаагүй явна уу. Цаашлаад Америкийг хэт шүтэж Англи хэлэнд бууж өгч сагсан бөмбөг үзэхээс цаашгүй ном уншиж “Би” болохын оронд интернэтээр өдрийг, шөнийг ч өнгөрөөж компютер тоглоом шөнөжин тоглосон хүүдүүд, аавуудын орон болж уу. Зурагтад наалдаж зурагттай нөхөрлөсөн Монгол иргэд хүнийг үл хүндэтгэнэ. Хэзээ зурагтаа унтрааж гаргаж хаях тэр цаг ирэх бол доо.

Монгол хүн яагаад “Би” гэж зоригтойгоор өгүүлбэр хэлж чадахгүй эзэн биегүй өгүүлбэр бувтнана вэ?

Хятад хөрш байшин барин өгч Орос хөрш цахилгаан дулааны станц бариж өгсөнөөр Монгол хүн анх удаагаа орчин үеийн ахуйтай танилцаж “Би” үүсэх боломжтой болсон. 1950 оноос л өөрийн гэсэн нийслэл хоттой болж чадсан. Улаанбаатар хотын бүхий л соёл боловсролын барилгуудыг харахад маш сайхан архитектуртай харагддаг. Гэтэл шинээр үүсэж буй хотхонуудыг харахад арай л дэндүү архитектургүй байгааг харахад Монгол хүмүүс хотын соёлд одоо ч хүрч чадаагүй ажиглагдана. 

"Би" гэсэн сэдэв маш өргөн түүнийг ярихад ээж ааваас юу удамшиж ирэв гэсэн асуулт хэрэгтэй. Ээжээс сэтгэлийн болон оюунлаг чадварууд удамших жишээтэй. Оюунлаг хүмүүсийн ээжүүд оюунлаг байсан баримт олон бий. Хэрвээ ээж оюунлаг биш байсан бол сүүлд боловсролоор түүнийг нөхөн авах боломжтой. Нөхөж чадаагүй бол өөрөөр хэлбэл зөвхөн дипломтой боловсролгүй бол тэгээд насан турш бусдад гай болно. Харин эрэлхэг зориг уур хилэн ааваас удамшина. Эрэлхэг зориг удамшиж түүнийгээ хэрэгжүүлж эх орныхоо төлөө тэмцсэн эрчүүд байхад уур хилэнгээ дарахгүй дайн дажин хийсэн харгис хэрцгий хаадуудын баримт олон. Чингисийн үеийн хаадууд оюунлаг ээжийн удамгүй үе үеийн харгис аавын удам ноёрхсон тул дайн дажин хийсэн болов уу. Нэгэнт Чингисээс хойших Монголд хот суурин гэх мэт хамгаалах эх орон үнэлэх бүтээн босголт байхгүй байсан тул эх орноо хамгаалсан дайн гэсэн ойлголт байсангүй. Тэгэхээр бараг л Монгол ялна гэдэг зөв бололтой. Яагаад гэвэл ялагдах хот улс төр байсангүй.

Би хэн бэ? Үүнийг ойлгоход буюу тодорхойлоход эрх чөлөө маш чухал. Энэ юу гэсэн үг вэ гэхээр заавал баян аав хэрэггүй өөрийнхөөрөө явж өөрийгөө хөгжүүлэх эрх чөлөө хэнд ч бий. Гагцхүү олон хүн үүнээс шантардаг. Бага насанд суулгасан буруу хүмүүжил буруу багш буруу ээж аавуудын зан заншил дассан дасал зуршилууд хүүхэд залуучуудыг “Би” болоход үргэлжийн саад болдог жишээ олон бий.

"Би хэн бэ" асуултанд хариулахад хэн ч биш энэ биш тэр биш гэж хэлэхдээ биш харин Би гэсэн баттай хувиршгүй тогтвортой Би бөгөөд өөрийн гэсэн хүсэлтэй Би хэрхэн үүсэх боломжтой вэ гэсэн асуулт ярина. Хэнд ч хүсэл чухал. Гэхдээ хүсэл өөрөө аяндаа үүсэхгүй. Хүүхэд залуучуудыг хүсэлд сургах хэрэгтэй. Хүсэлгүй Монгол залуус юу ч бүтээхгүй зөвхөн социализмын бүтээн босголт дээр л өнөөдөр тансаглана. 

Хятад Оросын барисан байшинд унтаж байгаагаа мартаж болохгүй. Хятад Оросын барисан дулааны станцын халаалтанд тухлаж байгаагаа мартаж болохгүй. Би хэн бэ гэвэл Би бусдын тус дэмжлэг дээр зөвхөн яваа биш харин бусдад зориулж хийж бүтээж яваа өөрөөр хэлбэл өгөө авааг тэнцүүлж яваа шударга иргэн болж чадсан Би л гэж хэлэх болов уу.

Санал болгох

Улаанбаатарт нэвтрүүлэх дүүжин тээврийн бодит түүх

Хүн мэдэхгүй зүйлийнхээ дайсан гэдэг. Арваад жилийн өмнө Таванбогдынхон приус автомашин оруулж ирэхэд “Хөдөө унаж яваад зай нь дуусчихвал ёстой баларна. Бороотойд унавал аянганд ниргүүлж мэднэ. Богино холболт үүсээд машин дотроо цахилгаанд цохиулна” гээд их ч шуугиж, шүүмжилж байв даа. Өнөөдөр хар, приус 10, 20, 30, 40, 41 маркаараа хаа сайгүй. Шатахуунд хэмнэлттэй, сэлбэг хямд приус машин Улаанбаатарт нүд үзүүрлэгдэм олширчээ. Хүмүүс одоо бүр Ниссан Лийфээс ч уйдаж, Тесла авах талаар мөрөөдөж байна. Харин өнөөдөр дүүжин тээврийг болохгүй, бүтэхгүй мэтээр шүүмжилж байна.

1 өдрийн өмнө
Нууцад хамаарах тусгай санал ба Өршөөлийн хууль

Ардын хувьсгалын 100 жил, Монгол Улсад улс төрийн нам байгуулагдсаны 100 жил ирэх онд тохионо. Ойгоор Өршөөлийн хууль гаргахыг Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд Х.Нямбаатар үгүйсгээгүй ч авлига, албан тушаалын гэмт хэргийг өршөөхгүй гэдгээ манай сайтад ярилцлага өгөхдөө зарласан. Эрх барьж байгаа МАН-аас олон хүн хууль хяналтын байгууллагад шалгагдаж, зарим нь шоронгийн хаалга татаад байна. Үүнээс дуулиантай нь ЖДҮХС-аас олон зуун саяар, тэрбумаар нь арын хаалгаар мөнгө тоншсон хэргүүд. Өөрөөр хэлбэл, ЖДҮчдэд холбогдох хэрэг өршөөлд хамрагдахгүй нь тодорхой болсон.

8 өдрийн өмнө
17-р зуунд испани, англи, франц хэлээр гарсан Чингис хааны хайр сэтгэлийн тухай роман

Марта Вашингтоны барьж асан номыг сурвалжилсан тэмдэглэл

13 өдрийн өмнө
Зуун арван жилийн өмнө “Монголын сонин бичиг”-ээс сануулсан  “зөөлнөөр улируулах арга”

1909 оноос хэвлэгдсэн “Монголын сонин бичиг” дөрөвдэх засаглалын үүргээ амжилттай гүйцэтгэж, Сандоо амбаны үйл хэрэг, үг хэл, гаргасан тушаал сэлтийг нэгд нэгэнгүй сурвалжлан шүүмжилж, олонд таниулж байсан тухай миний бие өмнө нэг өгүүлэл бичсэн билээ.

2 сарын өмнө