ҮЛГЭР ШИГ...

2017 оны 12 сарын 182017-12-18

ed255122-c07d-4ebb-ac31-763f83eb5d1a,үлгэр.jpg.jpg

Хятад шинжээч үзээд "Ай ла, Ерэнтүмэн лан мөнгөтэй уул ва" гэж дуу алдаж, тэгээд Ерэнтүмэн гэж нэрлэж, тэр нь явсаар Ентүмэн болсон хайрхан уулын ар шилд Битүү хад нэртэй мухар хадан мудаа байдаг юм. Дээгүүрээ задгай, амандаа бачим ч цаашаа орохоороо хоёр гурван хүн хэвтэж багтахаар зайтай. Би бага шиг, арав орчим настай байж дээ. Аавтайгаа хамт Битүү хадны үүдээр гарч явахдаа хадны оройгоорх хар толбонуудыг хараад 

- Аав, аав тэр юу вэ? гэж асуусанд 
- За, юу байдаг юм. Хөө тортог л байна гэв. 
- Хөөх тэр өндөрт хэн хөө түрхдэг байна аа? гэсэнд аав намайг шоолон хөхрөв. Тэгээд араас нь үлгэр домог шиг юм хэлж билээ. 

Аавын багад1920-иод онд Дэчингаваа гэдэг хүн эхнэр Балгартайгаа энэ хадан мухарт хуримаа хийж байсан юм гэнэ ээ. Дээгүүр нь бургас, улиасны мөчир тавьж, ямааны тарз энэ тэрээр бүтээж байгаад шороо асгаад битүүлчихнэ. Үүдэнд нь нэг эсгий унжуулчихна. Тэгээд л гэр. 

Эрэгний мухарт гэр барьж тоглох дуртай байсан би, 
- Хадан гэрт хуримаа хийх гоё байх аа, тийм ээ, ааваа гэсэнд аав,
- Золиг гэж, юуных нь гоё байдаг юм. Наадаж наргихаа л бодох. Аргатайсан бол яалаа гэж энд хурим хийхэв дээ.
- Яагаад аргагүй болчихдог юм?
- Ядуу ядуу. Ядуу байна гэдэг чинь аргагүй болж, мухардахын л нэр шүү дээ. Энэ хаданд миний мэдэх л Дэчингаваа гуайнх арваад жил болсон юмдаг, хөөрхий. Яаж ч болдог байсан юм бүү мэддээ. Хожим Бажуунаг энд зусаад, урд энгэрээс явар хад авчирч, тарианы тээрэм хийдэг байлаа. Нэг тээрэм нэг төлөгний үнэтэй. Манайд байгаа тэр тээрмийг чинь Бажуунаг хөгшин энд хийсэн юм шүү дээ гэж билээ.

70-80 -аад оны үеийн хүүхдүүд чинь ядуурал гэгчийн талаар төсөөлөл ч үгүй байж. Тэгэхээр Хадан мухарт хурим хийхийг наадаж наргисандаа л гэж ойлгох нь аргагүй юм. Сая л нэг учрыг нь ойлгосон би хадан гэрт арваад жил амьдарсан Дэчингаваа гуайг эхнэртэй нь өрөвдөөд нулимсаа гялгануулан өмөгнөв. 

Хожим аав бас Нарийн дэрсний шилд байх нэгэн мухар эрэг заагаад "Энд ч бас нэг айл миний мэдэх л лав хоёр жил өвөлжсөн юм. Тарзаар битүүлчихээр болоод л байдаг байсан байх даа" гэв. Бас Долоон салааны аманд байх дэвсэг дээр хар модны шиндүүгээр шовгор барьж, өвс, навч модны шилмүүсээр хулдаад амьдарч байсан хүмүүсийн тухай ч ярьсан. Зөвхөн гэр оронгүй төдий биш ядуу зүдүү явцгаасан хүмүүсийн тухай өөр олон зүйлийг өгүүлсэн дээ. Товчхондоо ядуурал гэдэг ямар хэцүү байдгийг нүдэнд үзэгдтэл хүүрнэсэн билээ. Ер миний үеийнхэн ядуурал, үгүйрэл гэдгийг энэ мэт хуучаас л төсөөлдөг байв. 

1950-иад он гэхэд өнөөх аймшигтай ядуурал алга болчихсон байжээ. Бүр зундаа бол тогоо тавьж, зусангаа нэг нэгнээ хэсэж наргидаг болжээ. Сүрхий сэргэсэн хэрэг.

Хууччуулын ярих нь 50-иад онд л бид чинь сая нэг цагаан гурил гэдгийг идэж үзэж, өдөр тутамдаа хэрэглэдэг болж, гэртээ бүрээстэй, орондоо хөнжилтэй, хөлдөө оймстой, дээлэндээ өнгө татаж өмсдөг болжээ. Өмнө нь бол дан цагаан нэхийтэй л тууж явах. Нийтлэг нь шүү дээ, мэдээж хэрэг, торго дурдан, даавуу даалимба өмсдөг нь байсан ч ховор хэрэг. Бас сольж өмсөх хувцастай, гэр маань эсгий үүдний оронд далавчтай хаалгатай, тулганы оронд зуух яндантай болж, аяганы алчуур, радио хүлээн авагч гээд сүрхий юмжижээ.

Сая Соёлын гавьяат зүтгэлтэн Х.Цэвлээ гуайн дурсамж уншижээ байхад тэр цагийн дурсамжууд эрхгүй сэргэж байна.

Харин бид 90 он гарснаас хойш ядуурал гэгчтэй улаан нүүрээрээ тулав. Ядуурал үлгэр байхаа болив. Өнөөх аавын ярьдаг үлгэрт гардаг хадан гэрт амьдардагтай адил Туулын бургасанд, хогийн цэгт траншейнд амьдардаг хүмүүсийг үзэх болов. 

Өнөөдөр өдөр бүр хогийн цэг ухан яваа хүмүүстэй таарч болно. Чухам хожмоо хэзээ нь юм бэ, бүү мэд, үр ач нартаа яг л аав шиг "Энд чинь зайлуул, нэг эр эм хоёр амьдардаг байсан юм. Олон жил болсон доо" гээд хогийн бүнкер, траншейний мухар, орцны үүдний шатны дорх хонгил заавал тэд итгэх болов уу? Үлгэр л ярьж байна гэх болов уу? ҮЛГЭР ШИГ АМЬДРАЛ АА гэж... 
 

Санал болгох

Дэлхийн хямралт цаг үе ба эрсдэлийг сөрөх Ерөнхийлөгчийн санаачилга

НҮБ-ын ХХААБ-ын тооцооллын дагуу 2022 онд дэлхийд өлсгөлөн, шим тэжээлийн дутагдалд орох эрсдэлтэй хүний тоо 7.6 сая, 2023-2024 онд 13.1 сая хүнээр нэмэгдэх эрсдэл байна.

2 өдрийн өмнө
Өнгөт хувьсгалд тролл ашиглах нь

Сошиал сүлжээ нь сайн санаа агуулж нийгэмд тулгамдаж буй бэрхшээлтэй асуудлыг шийдвэрлэхэд ач холбогдолтой хүчтэй хэрэгсэл хэдий ч  өөр санаа агуулсан хүмүүс санаатай болон санамсаргүйгээр нийгмийн сэтгэл санааг зохиомлоор тогтворгүй болгож, энэ нь  даамжирч эмх замбараагүй, нийгэмд аюултай байдалд  хүргэх эрсдэлтэй юм.

7 өдрийн өмнө
ҮХНӨ ба “өнгөт хувьсгал”-ын хамаарал

Их гүрнүүд өөрийн нөлөөний “буфер” улсад нөлөөгөө улам бэхжүүлэх, өөрийн ашиг сонирхлыг гүйцэлдүүлэх таатай хөрс бий болгохыг эрмэлздэг. Нөгөө тохиолдолд их гүрнүүд өрсөлдөгч гүрнийхээ нөлөөний “буфер‘ улсад тогтворгүй байдал үүсгэх замаар тэр хоёрын дунд урт хугацааны хурцадмал байдлыг бий болгохыг мөн эрмэлзэж байдаг. Аль нь ч байсан “буфер” улсын улстөр, эдийн засаг, нийгмийн тогтолцоог бүрэн хамарсан хямралд байнга байлгах замаар “өнгөт хувьсгал” хийх хөрсийг хадгалдаг, шаардлагатай тохиолдолд бие биеийн эсрэг ээлжлэн “өнгөт хувьсгал” хийдэг байна.

8 өдрийн өмнө
ХОЁР ХАЛБАГА ШӨЛ БУЮУ ҮР ДҮН

Хавар удахгүй, хаяанд. Энэ оны хавар бол УИХ-ын сонгуулийн жилийн өмнөх хавар. Улс төрийн хувьд тогтворгүй байдаг, улстөрчдийн, иргэний нийгмийнхний идэвхждэг энэ утгаар нь “хаврын синдром”-ын оргил цаг үе.

23 өдрийн өмнө