Доржсүрэнгийн Болдбаатар
Хятад судлаач, орчуулагч

Ухааны үр

2018 оны 11 сарын 92018-11-09

ab0f1f85-a706-47f2-8bb5-9bca21b757ed,14604844_772197806256023_2436455278719452171_n.jpg.jpg

"Монгол хүн жар хүрч ухаан ороод жаран нэгтэй үхдэг" гэж хятадууд ярьдаг хэмээх ам дамжсан яриа байдаг. Би өдий олон жил хятад хэл соёлын хүрээнд аялахдаа тийм хэлц үг байдагтай тааралдаж байсангүй. Магадгүй энэ үг манай эндэхийн цагаач хятадуудын дундаас гаралтай байхыг үгүйсгэхгүй л дээ.

Амьдрал дунд хутгалдан явахад "Ухаантай залуу шүү." гэсэн үг хааяа чих дэлсэж л байдаг. Хүний ухааны цар хэмжээг барагцаалах хэмжүүр баримжаа чухам юу юм бол гэж та бодож үзсэн үү? Хэн нэгэн хүнийг "Ухаантай" хэмээн тодотгоод орхино гэдэг цаад утгаараа бол бас л их хийсвэр, ерөнхий зүйл биш гэж үү? "Ширээ" хэмээн хэлэхэд хүний тархинд ширээний талаарх тун бүдэг бүрхэг ойлголт төрөхөөс биш угтаа дөрвөн хөлтэй, гурван хөлтэй, төмөр ширээ, модон ширээ, дөрвөлжин тавцантай, гурвалжин тавцантай, дугуй тавцантай. . . . . . .гэх зэрэг тоо томшгүй олон ширээний чухам алин болох нь ойлгогдохгүй өнгөрнө өө дөө. Ер нь үг, нэр хэмээгч ийм л хийсвэр ерөнхий чанартай байдаг ажээ.

Дээрх утгаар авч үзвэл "Ухаантай" байх гэдэг бас л маш ерөнхий хийсвэр ухагдхуун юм аа. Нөгөө талаар тун харьцангуй зүйл л дээ. Өөрөөр хэлбэл хорин нас, гучин нас, дөч, тавин насны ухааны шандас хэмээгч тэс өөрөөр ойлгогдох нь олонтоо. Үүнийг нэг сайн номыг хорин насанд уншаад авч байсан ухаарал гуч дөчин насны өндөрлөгөөс уншсан хойно эргээд харахад бас л их чамлалттай санагддагаас олж мэдэхэд төвөгтэй биш.

Тэнгэрийн бошгыг ойлгох насны өндөрлөгөөс "Ухаан" хэмээгч хийсвэр ухагдахууны баримжаа чухам юу болохыг цэгнэн бодоод үзэхэд "АЧЛАЛ ТАХИМДУУ ЁСОН" хэмээх үг амнаас уначих гээд байдаг болсон байна лээ. Би их сургуулийн гайгүй оюутан гэгдэж явах үедээ эрдэмт багш нараасаа Күнзийн суртгаалд "Ачлалт ном" хэмээх хөлгөн судар байдаг. Түүнийг Юань гүрний үед зүүн гарын чансан Болдтөмөр хэмээгч гүүш анх "Монгол бичигт" хөрвүүлсэн. Мөртлөө нэрийг нь "Тахимдуу бичиг" хэмээн хөрвүүлсэн юм хэмээн сонсож байсан л даа. Өөрөөр хэлбэл ийм нандин судар ном лугаа тийм эрт танилцах завшаантай байсан атлаа утга чанарыг нь ухан ойлгож хэрэгжүүлэх тал дээр учир дутагдалтай, тэмдэг дохио төдийхөн үг үсгийг нь хадны цууриа мэт давтан уншиж байсныг бодохоор өөрийгөө мулгуу тэнэгийн туйл байж дээ хэмээн халаглан харуусмаар үе цөөнгүй санагддаг нь нээрэн ч нэг бодлын монголчууд бидний оройхон ухаан суудгийн сонгодог жишээ гэмээр юм уу даа?

Үүнийг уншин суугаа нүүр номын залуу уншигч та төрүүлж өсгөсөн аав ээж тань хэзээ нэгэн цагт өөрсдөөс чинь дутахгүй залуу зандан, сайн сайхан явсан үе бий. Өдгөө тэд нарын маань насны нар хэвийж хөл гар, нүд шүд, сонсгол муудаж ой ухаан нь барагтайхан болоод өөрсдөд нь хичнээн амаргүй байгаа бол? Хэзээ нэгэн цагт би ч гэсэн энэхүү байгалийн жамыг тойроод биш, дайраад гарах үе ирнэ. Тийм болохоор аав ээж, өвөө эмээгээ илүү их хайрлан хүндлэх учиртай бус уу хэмээн бодож байсан бол би тийм залууст "Ухаантай" хэмээх тодотголыг харамгүй өгөхсөн.

Санал болгох

"Актлах" автобусанд амьд явах баталгаа алга

Хамгийн аюултай нь, сүүлийн жилүүдэд үйлчилгээнд явж байсан автобус шатах болсон нь иргэд нийтийн тээврээр аюулгүй үйлчлүүлэх баталгаа байна уу гэдэг асуудлыг хөндөхөд хүргэж буй

23 өдрийн өмнө
Авлигачдыг алагчилъя

Авлигачдыг, хар тамхины наймаачдыг, хүчингийн хэрэгтнүүдийг, гадаадын тагнуулыг, террористыг өршөөлд хамруулдаггүй. Энэ бол гэмт хэрэгтэй тэмцэх төрийн бодлого. Гэмт хэрэгтэй тэмцэх чиг үүрэгтэй Засгийн газар ийм бодлого барьж төслөө боловсруулаад, хууль тогтоох дээд байгууллага УИХ нь баталж байна. Нэгэнт улс нийтээрээ авлигатай тэмцэе гэж байгаа бол зөвхөн зардал, цаг хугацаа хэмнэх зорилгоор авлигачдын толгойг илж тэдэнд хялбаршуулсан журмаар хэргээ шийдүүлэх боломж олгодог байдлыг халах шаардлагатай. Улсын хэмжээнд шүүхээр шийдвэрлэгддэг нийт хэргийн 0.5 хувь нь авлигынх.

1 сарын өмнө
Хуульчдын форум: Цэц ичих хэрэгтэй

Монголын Хуульчдын холбоо их хурлаа 12 сарын 10-нд товложээ. Үүнээс наана өнөөдөр “Хуульчдын форум”-аа Улаанбаатар зочид буудалд зохион байгууллаа. Зохион байгуулагчийн тоолсноор 130 мянган төгрөгөө төлсөн 290, зохион байгуулагчтайгаа нийлээд 320 хуульч оролцсон юм байна. Сурвалжлагчийн хувиар форумд оролцож, тайзан дээр уригдсан, зааланд суусан шүүгч, прокурор, өмгөөлөгч, судлаачидтай ярилцаж үзэв. Хуульч биш, хөндлөнгийн хүн учраас ерөнхий уур амьсгал, давтамжтай өгч байсан мессеж, илтгэлээс базсан ажиглалтаа хуваалцах нь зөв биз ээ. Энэ форум хуульчдынх, тэрийг дагаад зүйл, заалт уйтгартайн дээр, дараа нь “хүний хэлээр” зажилж бичиж болох тул энэ удаад үлдээе гэж бодлоо.

1 сарын өмнө
Хоцрогдсон стандартаар хоцрогдсон байдлыг хамгаалж байна

Шадар сайд С.Амарсайханы танилцуулснаар Монгол Улсад 6525 стандарт байна. Гэтэл аль салбарт, төрийн болон бизнесийн үйлчилгээ, бараа бүтээгдэхүүнд ямар стандарт мөрдөгддөг болохыг Стандарт, хэмжил зүйн бие даасан агентлаг иргэдэд сурталчилж, ойлгуулаагүй явж ирсэн. Иргэд тэрхүү “стандарт” гэгчийг мэдэхгүй учраас бид өнөөдөр идэх хүнс, хэрэглэх бараа, авах үйлчилгээ, эдлэх хөрөнгө, байх орчин, явах зам чанарын наад захын ямар шаардлага хангасан байх ёстойг төдийлөн мэдэхгүй. Мэдэхгүй учраас хэнээс юу шаардахаа мэддэггүй, ердөө л “сэтгэл гаргасан, гаргаагүй” гэх тодорхойгүй хэмжүүрээр тэдгээрийг үнэлж иржээ.

1 сарын өмнө