Ц.Элбэгдорж: Өнгөрсөн дөрвөн жилийн гол ололт бол-Тогтвортой байдал

Улс төр / Admin
2013 оны 02 сарын 13
“Ярилцъя” булангийн маань хоймор Могой жилийн анхны зочин болж Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Цахиагийн Элбэгдорж уригдлаа.

Бидний ярилцлага Засгийн газрын хуралдаан дээр Ерөнхийлөгч сууж, жавтий хүртээсэн халуухан хуралдааны дараа төрийн ордноо болсон юм. Уулзалтын маань маргааш тэр Давосын олон улсын чуулганы зүг хөлгийн жолоо залсан билээ. Ярилцлагаа ч Могой жилийн анхны дугаартаа залахаар бид хав дарав. Учир нь тэрбээр энэ дөрвөн жилд нэг ч удаа ийм хэмжээний дэлгэрэнгүй ярилцлага сонин хэвлэлд өгөөгүй юм.

Одоогоос хоёр жилийн өмнө Давосын ээлжит чуулганы индрээс Ерөнхийлөгчийнхөө цахилуулсан, цохилуулсан цогтой үгсийг сонсч, баярлаж бахдаж байсан минь дурсагдана. Тэр бол шинэ Монголын шинэ нүүр царай. Гадагшаа биднийг сурталчилдаг хамгийн том сурталчилгаа. Ийм хүн дэлхийтэй Монголыг төлөөлж гар барьж байх ёстой. Тэр нь Монголд л  ашигтай.

Альпийн нуруунаа орших алдарт Давосын тосгонд ч, Америкийн Цагаан ордонд ч Тэр хүн Монголоо л сурталчилдаг. Мэддэг, мэдэрсэн учраас сэтгүүлчийн хувьд би ийнхүү зоригтойгоор хэлж байгаа юм. Ингээд уншигч олон та бүхнийгээ Монгол Улсын Ерөнхийлөгчтэй илэн далангүй, халуун дотно хөөрөлдсөн энэ өдрийн хоймортоо урин залж байна. 

ОЛОН ХҮҮТЭЙ АЙЛД ОЛОН САЙН БЭР ЗАЯАДАГ

-Хүмүүс нас  жилээ тэр бүр ил зарлаад явахыг хүсдэггүй. Харин танд бол нуух эрх бага. Байхгүй ч гэж  хэлж болно. Энэ жил та 50 хүрнэ. Зуугийн тал руу ороод ирлээ гэсэн үг. Гэтэл танд ямар ч өөрчлөлт алга. Тантай хамгийн анх 20-оод жилийн өмнө танилцаж байхад яг ийм л хүн байсан. Гэхдээ дотуураа авч байгаа насны мэдрэмж гэж байх юм уу ?

-За даа, бараг алга даа.

-Туулай жилдээ та хайртай юу. Гэнэн, бүтгэнэсэн, бүх хүнээр хайрлуулж байдаг дэлдгэр хөөрхөн туулай жилийг олж төрсөн хүмүүсийн дотор Ерөнхийлөгч хүн ер нь байдаг болов уу ?


-Хүн төрөх газраа олж төрнө гэдэг бол их буян гэж би боддог. Энэ улсыг олж төрөх, энэ улсыг олохын тулд энэ дэлхийг олох. Энэ дэлхийг олохын тулд энэ гариг ертөнцийг олох. Ийм том юмнаас бид төрөх газраа, төрөх улсаа олж төрнө гэдэг гайхамшигтай биш гэж үү.

-Тийм шүү. Ингэхэд ивээл жил гэдэг манайхны зан заншилд явдаг нэг ойлголтын талаар та юу боддог вэ.  Харилцаанууд дээрээ ийм өнцгөөс “юм бодож” байсан тохиолдол бий юу?

-Ер нь жил харж байгаагүй. Тийм ивээл жил, харш жил гэсэн шалгуурууд надад байхгүй.

-Тэгэхээр сүсэг бишрэл багатай хүн гэсэн үг үү?

-Яалаа гэж. Сүсэг бишрэлтэй байлгүй яахав. Би их шүтлэгтэй хүн. Тэнгэр газартаа шүтнэ. Ард түмнийхээ хувь заяанд шүтнэ.

-Хамгийн гоё нь ард түмнийхээ хувь заяанд шүтэх тухай ойлголт байх. Одоо манайд өрнөж байгаа тэнгэризм, бөө гэх мэт үзэгдэлд та хэр хандаж байгаа вэ. Та байр сууриа илэрхийлээгүй байгаа шүү дээ.

-Төрийн оролцох юм бий, оролцохгүй юм бий. Нэлээн харж ул суурьтай хөдлөх ёстой байх.

-Таны гэргий түрүүнд ярьсан ивээл жилд гэдэг зүйлд хэр ач холбогдол өгдөг вэ. Тэр төрийн хэрэгт хошуу дүрдэггүйгээрээ алдартай гэргий болохоор зориуд хувийн зүйлсээр дамжуулж ч болов сонирхмоор байна ?


-Миний хань бол хүүхдийн буянтай хүн. Ганц манай хүн ч биш ер нь монгол эмэгтэйчүүд тийм.

-Өнөөдөр нэг тиймэрхүү барилдлагатай өдөр байна. Холын замд гараад хэрэггүй дээ гэх маягийн зөвлөгөөг өгөх үү?


-Бараг үгүй дээ.

-Саяхан нэг телевизээр асуулт хариултын хэлбэртэй шоу нэвтрүүлэг явж байна. Монгол Улсын тэргүүн хатагтайн нэрийг хэлнэ үү гэдэг асуултад хүүхдүүд зөвлөлдөж зөвлөлдөж Отгонтуул гэдэг нэр гаргаж ирсэн. Түүнийг тэргүүн хатагтайнх нь хувьд огт “ил” гаргаж ирсэнгүй гэж шүүмжилбэл та хүлээж авах уу?

-Монголын тэргүүн хатагтайн хийдэг ажил, байдаг ачаалал лав миний хийдэг ажил, над дээр байдаг ачааллаас багагүй. Энэ бүхний хажуугаар ил гараад байх зав нь болдоггүй биз дээ.

-Тийм үү, энэ нь төрийн хэрэгт хутгалдах гэж оролдсон зарим эхнэрүүдтэй холбоотой ард олны дунд яригддаг домгоос үүдэж таны тавьсан хязгаарлалт уу. Эсвэл өөрийнх нь хувийн ёс суртахуунтай холбоотой зарчим юм уу?

-Төрөл төрлөө олно гэдэг дээ. Надад сайн хань заяажээ л гэж боддог.

-Асрах газрын ажил мэдээж хариуцлагатай ажил. Гэхдээ бүхэл бүтэн улсын тэргүүн хатагтайн хувьд бид түүний зүгээс өөр ямар нэгэн үйл ажиллагаа хүлээж байсан.

-Манайх асрах газар биш шүү дээ. Зүгээр л тэдгээр олон хүүхдүүдийн ээж аав нь болоод явж байгаа хүмүүс. Энэ ажлаас гадна манай гэрийн хүний ажил мундахгүй ээ. Жишээлбэл, бөөрний аппаратанд орох шаардлагатай, хүндээр өвдсөн хүмүүст аппарат хүрэлцэхгүй байна гээд л бөөн асуудал яригддаг байсан. Түүнийг шийдэж тэнд 10 аппарат өгсөн байгаа. Өнөөдөр монголын бөөрний гол тасгийн ачаалал яг тэр 10 аппарат дээр л тулгуурлаж явж байгаа. Эх нялхсын төвд байдаг дутуу төрсөн хүүхдүүдийн ордог аппарат байгаа. Тэрний хамгийн гол аппаратуудыг бас манай хүний сангаас нийлүүлсэн. Дээрээс нь эмч нарт сургалт хийсэн. Мөн хавдартай хүмүүст зориулсан хөнгөвчлөх үйлчилгээнүүдийг нээсэн. Бид энэ бүхнийг ярьдаггүй л дээ. Олон эмнэлэгт чухал тусламжуудыг сангаараа дамжуулж хүргэсэн .Болороогийн авч явдаг хоёр сан бий. Нэг нь “ Итгэл-Хавдаргүй Монгол” ,нөгөө нь “Болор сан”.

-Өөрийнх нь хувийн түүх, туулж ирсэн амьдралтай нь холбоотойгоор хийсэн сонголтууд уу. Эсвэл манайхны өвчлөлтийн дотор түгээмэл байдаг зовлон зүдгүүрийг хараад энэ чиглэлд юм хийе гэж шийдсэн юм болов уу. Ямартай ч маш сайхан ажил байна.

 
-Аливаа хүний сонголт өөрийнх нь явж туулж ирсэн замналаас үүддэг. Жишээлбэл, бид яагаад хавдрын эсрэг үйл ажиллагаанд нэгдэе гэж бодсон бэ гэхээр анх бид хоёр танилцаж, үерхэж байхдаа эмээгийндээ л анх орж ирсэн юм.  Сүүлдээ эмээгийндээ байдаг болсон. Залуу байсан. Аав ээжээсээ зовдог болгоомжилдог ч байсан юм уу, эмээдээ л илүү итгэдэг байсан. Эмээ маань бид хоёртой тэр танилцсан цагаас хойш хориод жил хамт байгаад хавдраар өөд болсон юм. Тэгээд хавдартай хүнийг эмчлэх, хавдартай хүнийг асрах, амьдралынх нь сүүлчийн саруудад хамт байх гэдэг ямар их чухал зүйл вэ гэдгийг үнэхээр амьдралаараа ойлгосон. Нөгөө нэг чиглэл нь өнчин хүүхдүүдийг халамжлан хүмүүжүүлдэг. Учир нь манай хүн бас л багаасаа ааваасаа өнчирсөн. Аав нь багад нь нас барсан. Манай хүн чинь ээжээрээ овоглодог юм шүү дээ.

-Хажидсүрэн гэж ээжийнх нь нэр байж?

-Тийм. Уг нь бол аавынх нь нэр Сүхбаатар. Тэр Сүхбаатар гэдэг хүнийг би үнэхээр гайхамшигтай гавьяатай хүн гэж боддог юм. Эрдэнэт үйлдвэрийг нээсэн хүн шүү дээ.

Эрдэнэтийн овоог нээсэн. Эрдэнэтийн уурхайг хайх, олох, нээхээс нь  авахуулаад хамгийн сүүлд хайгуулынхаа дүнг хүлээлгэж өгөх хүртэл ажилласан. Эрдэнэтийн ордыг нээх хайгуулын ангийн дарга нь байсан хүн юм. Эрдэнэтэд 1960-аад оноос эхлээд Чехууд их анхаарал тавьж хайж байсан. Тэгээд 1968 онд Чехословакад гарсан үйл явдлаас болоод тэд буцсан. Түүний дараа 70-аад оны эхээр Оросууд орж ирсэн. Тэр хооронд  монголчууд ажиллаж байсан. Энэ үед бүх үйл ажиллагааг удирдаж байсан хүн. Хамт ажиллаж байсан хүмүүсээс нь олон алдар цуутнууд, хөдөлмөрийн баатар, гавьяатууд төрсөн. Их нэр хүндтэй хүмүүс байдаг юм. Тэгэхээр бас сонин хувь заяа шүү. Эрдэнэтийн ордыг манай хадам аав олсон, нээсэн, Би тэнд ажил амьдралынхаа гарааг эхлэсэн. Эрдэнэт, эрдэнэтчүүд надад төдийгүй бүх монголчуудад их буянаа өгсөн.

-Тийм шүү. Сонин түүх байна.

- Бас нэг сонин юм ярьж өгье. Манай  хадам аав Ховдод нэг удаа ажлаар явж ирэхдээ байгалийн цэвэр болор олсон байгаа юм. Тэгээд ирэхэд нь охин нь төрсөн. Тэгээд охиндоо Болормаа гэж нэр өгч байсан түүхтэй юм билээ.
 
-Та анх гэргийнхээ эмээ дээр орж ирж танилцаж байсан юм байна. Хамгийн анх тогшсон хадмын хаалга эмээгийн хаалга байжээ. Тэд ирээдүйн хүргэнээ ямархуу угтаж байв аа? 


-Эмээ маш сайхан хүлээж авч байсан.
 
-Айхтар сонжино биз дээ?

-Сонжиж хараагүй байхаа. Заяаны хоёр байна даа. Эд маань хувь заяагаа олжээ л гэж баярлаж байсан болов уу. Манай эмээ надад маш сайн байсан л даа.

-Та хүүхдүүдээ төрсний дараа  даавуу угааж байв уу. Маш залуугаасаа  улс төрийн замналаа эхлүүлсэн хүн болохоор тийм ч  нямбай чамбай, эхнэр хүүхэд гэр орноо бөөцийлж гүйдэг, юм юм амжуулдаг сүрхий нөхдүүд шиг байж чадаагүй болов уу гэж тааж байна?

-Харин ч их хүүхэдсэг, гэр бүлсэг. Эхнэр хүүхдээ асарсан, даавуу угаасан, сүү халаасан тийм хүн байсан шүү. (инээв)

-Тийм гэж үү?

-Тийм байдлаар л би гэр бүлийнхээ амьдралыг эхэлсэн гэж бодож байна. Анх удаа хугацаат цэргийн албанаас, барилгын цэргээс  ЗХУ-д дээд сургуульд явж байлаа.  Оюутан болоод миний тавьсан нэг гол зорилго бол хамгийн түрүүн хань болох хүнээ олж авах, сурч байх хугацаандаа аав болох. Би тэр зорилгоо биелүүлсэн л дээ. Цэргийн байрнаасаа гараад л гэргий рүүгээ гүйдэг залуу байлаа. Ганцхан хагас сайнд л чөлөө олдоно. Миний маршрут маш тодорхой. Тэр Львов гэдэг хотод байсан хоёр номерын трамбайнд суугаад л эцсийн буудал дээр буугаад, хайртай хүнийхээ амьдардаг нийтийн байранд гүйсээр ордог байлаа.

-Хүүхдүүдийнхээ нэрийг та өгдөг үү. Нэр өгөхдөө голчлон юу боддог байсан бэ?


-Өөрөө өгнө. Бас номтой, буянтай хүмүүсээс асууж авсан нэр ч бий.

-Нэг удаа би танаас төрсөн хүүхдээсээ өөр хүүхдүүдийг хамаагүй өөрийнхөө нэрээр овоглох дэмий биш үү гэж асууж байсан. Та дуугараагүй.  Та одоо олон хүүхэдтэй аав боллоо. Миний тэр асуулт их атгаг асуулт шиг санагдаж байсан байх даа.

-Олон хүн тэгж боддог байж магадгүй л дээ. Гэхдээ хүний сэтгэл гэдэг бол хязгааргүй зүйл юм. Сайхан сэтгэлийн үр хожим нь дандаа сайнаар эргэдэг. Сайхан сэтгэлийн үзүүрт тос гэж. Хүнд сайхан хандахаар, ялангуяа хүүхдэд сайхан хандахаар тэр ач заавал эргэдэг гэж би боддог. Манай ээж хэлдэг юм. Хөгшин хүнийг, бас хүүхдийг их сайн асарвал ач буян нь заавал тэр хүндээ эргэж очдог юм гэж.

-Таныг өсгөж байгаа хүүхдүүд тань Амбаа гэж дууддаг хэвээрээ юу. Эсвэл  Аав руу шилжиж байна уу?

-Амбаа аав гэдэг юм. Миний аавыг манай нутгийнхан, манай сумынхан Амбаа гэж хүндэтгэж дууддаг байсан юм. Нэрээр нь дууддаггүй, дандаа Амбаа  л гэдэгсэн. Тэгээд би энэ дурсгалыг бодож хүүхдүүддээ Амбаа гэж дуудаарай гэж захьсан юм. Эхлээд Амбаа байснаа, Амбаа аав болоод, сүүл рүүгээ аав болоод л явж байна даа.

-Хүүхдүүд тань бусдаас өөр орчинд өсч хүмүүжиж яваа. Ирээдүйд нь эцэг хүний хувьд зовних үе байдаг уу?

-Зөвхөн ирээдүйд нь бишээ, би өдөр болгон л зовниж байдаг. Өглөө болгон л зовниж байдаг. Орой бүхэн манай гэрт хүүхдүүдийн тухай яриа болдог. Аав ээж дээрээ биш өөр хүмүүсийн гар дээр хүн болж байгаа тэдгээр хүүхдүүдийн төлөө юу эсийг бодох билээ. Өмнөөс нь хүн үйлчлээд, бүх юмыг нь хийж өгөөд, бүх зүйлд нь санаа тавиад байхаар тэр хүүхэд өөрөө өөрийнхөө асуудлыг шийдэж чадахгүй, зовлон учрахад яаж түүнийгээ давах вэ гэдгээ мэдэхгүй болчих вий. Халуун хүйтэн гэдгийг мэдэхгүй явах вий гэж санаа зовдог. Хүүхдийн энэ урт амралтаар бид нэг их сайн арга олсон. Одоо манай хүүхдүүд бидний таньдаг мэддэг, ойр дотны хүмүүсийн гэрт байгаа. Заримынх нь аав ээж нь ойрхон байгааг нь тэдэн рүү нь явуулж уулзуулахаар шийдсэн. Зарим нь өнчин өрөөсөн, аав ээжгүй хүүхдүүд ч бий. Хүнд амьдралтай, айлын хажууд байдаг улсууд ч бий л дээ. Хүүхдүүд мань яваад 10-аад хонож байна. Бид нар бас эргэж тойроод байгаа. Хамгийн сайхан нь бүгд очсон айлууддаа их сайн нэртэй байгаа. Ямар сайхан ажилтай охин бэ гэдэг ч юмуу, ямар сайн хүү вэ ч гэдэг юм уу. Их хүмүүжил сайтай юм гэсэн ийм сайн үгсийг бид сонсч байгаа. Нэг үгээр хэлэх юм бол бид  тиймэрхүү байдлаар бусад хүмүүс ямар орчинд амьдарч байна вэ гэдгийг хүүхдүүддээ үзүүлж мэдрүүлэх гэсэн юм. Хүүхдүүд хоолоо идэхгүй, идэж байгаа хоолоо дундуур орхих ч юмуу, нэг бол идэхгүй цаашаа түлхвэл би их дургүйцдэг юм. Өнөөдөр хоол олдохгүй байгаа хүүхдүүд зөндөө л байгаа. Тэгэхээр бас амьдралыг үзэх, амьдрал дунд орох нь тэр хүүхдүүдэд сургамж болох байх. Заримдаа өөрийнхөө төрсөн хүүхдүүдээс илүү тэр хүүхдүүдэд хандах тийм нандин хандлага ч гарах юм аа. 

-Танай хүүхдүүдийг ангийнхан нь Ерөнхийлөгчийн хүүхэд гээд мэдчихдэг байх л даа. Хүүхэд гэдэг энэ хорвоогийн хамгийн мэдрэмтгий амьтан шүү дээ. Яг энэ сэдвээр танд гомдол хэлдэг үү. Ямар нэгэн байдлаар ялгаа зааг гараад байдаг байх?

-Гайгүй дээ. Гэхдээ уйлсан, унжсан, анги дээрээ бас тийм янз бүрийн байдалд орсон ганц нэг тохиолдлууд сонсогдож л байдаг юм. Нөгөө талаараа манай хүүхдүүд нэлээн тийм ээжээ дагасан хүмүүжилтэй. Манай хүн чинь дөрвөн хүү төрүүлж өсгөсөн хүн. Банди нар голдуу ээж амьтай байдаг шүү дээ. Ээжийн гараар, ээжийн гэх тэр өвөрмөц сахилгаар явчихсан учраас гайгүй шүү. Намайг дууриасан бол бас л хэцүү байх. (инээв)

-Таныг бэртэй болох гэж байна гэх мэдээ гардаг. Хэрэв үнэн бол та ойрын жилд өвөө болох нь ээ дээ?

-Өвөө болохоо бол мэдэхгүй байна. Зүгээр манай том хоёр хүү насанд хүрчихсэн. Гэр бүл болох насан дээрээ яваа залуус. Нэг нь найз охинтой болсон. Нэг нь бүр сүйн бөгж солилцчихсон. Сайхан л юм.

-Танайх шиг олон хөвгүүдтэй айлд охид орж ирэх сонин байна уу?

-Сонин биш ээ. Манайх чинь үндсэндээ 12 охинтой болчихоод явж байгаа айл шүү дээ.

-Танай хүүхдүүдийг наадмын үеэр буфетны хуушуур дээр шавчихсан идэж байгаа нэг зураг гарсан. Ерөнхийлөгчийн гэр бүлийн аюулгүй байдал ийм дархлаагүй байдаг гэж үү гэсэн асуулт тэр үед төрж байсан?


-Юун сүржин юм. Надад хүртэл наадмын хуушуур гээд л бариад ирдэг юм. Наадмын хуушуур сайхан ш дээ. 

-Та ч гэсэн хөдөө явж байхдаа айлын тавагнаас хамаагүй л аваад идэж байдаг. Зарим ерөнхийлөгч тэгж байгаагүй шүү. Одоо бол цаг өөр болчихсон шүү дээ.


-Мэдэхгүй. Би бол таарснаа л ууж идээд явдаг.

-Ерөнхийлөгч ч гэсэн хүн. Хүн юм болохоор хүний ёсны элдэв л асуудалд энэ дэлхийн ерөнхийлөгч нар орооцолддог. Эдийн засгийн бүлэглэлүүдтэй холбогдож хардагдана.  Бүсгүйчүүд хийгээд хайр дурлалын сэдвээр хэрэг мандаана. Таны тухайд энэ сэдвээр ямар нэг баримт дэлгэгдээгүй байна. Үнэхээр тийм чанд хүн үү?

-За, мэдэхгүй юм даа. Хариулж мэдэхгүй л асуулт байна.

-Хамгийн хийгүй гэгддэг Ерөнхийлөгч Н.Багабанди гуайг ч гэсэн нэг эмэгтэйтэй холбосон шуугиан гарч байсныг санаж байна. Дэлхийн бүх Ерөнхийлөгч нарт янз бүрийн асуудал байдаг болохоор л асууж байгаа юм.


-Дэлхийн бүх Ерөнхийлөгчид байдаг юм надад яагаад байдаггүй юм бол. Тэгэхээр би нэг бол их азгүй, эсвэл их азтай ч хүн юм уу.

-Ийм залуу хүний хувьд жаахан сонирхолгүй, гунигтай амьдрал биш үү?

-Хүн бүр л өөрийнхөөрөө амьдарч яваа. Би цэргийн амьдралаар явчихсан хүн. Цэргийн алба хаагаад, цэргийн сургуульд таван жил сурсан. Надад олдсон хамгийн чухал юмны нэг бол цэргийн хүмүүжил. Одоо ч би өөрийгөө цэргийн алба хааж байна л гэж бодож байна. Улс орныхоо, ард түмнийхээ эрх ашгийн манаанд л үүрэг аваад зогсож байгаа хүн. Үүрэг хүлээсэн цаг дор “үгүй”,”чадахгүй” гэж хэлэх эрх цэргийн хүнд байдаггүй юм.

-Ерөнхийлөгч гэхээр л их тийм хатуу ширүүн, халдашгүй гэж бодоод байдаг  юм болов уу, сэтгүүлчид хүрч асууж чаддаггүй сэдэв шүү дээ. Тэгээд л?


 -Асуулт чинь дуусаагүй байгаа юм уу.

-Дуусгая, энэ сэдвийг хаалаа. Та бол их спортлог хүн. Цанаар гулгана. Тэшүүрээр бүр гайхамшигтай. Бас сэлнэ. Гэхдээ дуртай, хорхойтой байх нэг хэрэг. Эрсдлээс айдаггүй хэ