Ж.Энхбаяр: Зарим нь феминизм гэдэг үг барууных, бидний соёлд байхгүй учраас ярих хэрэггүй гэдэг

Ярилцлага / Э. Сайнзаяа
2018 оны 01 сарын 04

“Хаана ч байсан хэрхэн Парисчууд шиг байх вэ” болон “Бид бүгд феминист байх хэрэгтэй” сонгодог богино эсээний номыг эх  хэлнээ орчуулан олны хүртээл болгосон орчуулагч Ж.Энхбаяртай цөөн хором ярилцлаа. Тэрбээр, Их Британийн “Свонси” их сургууль болон Францад Олон улсын хуульч мэргэжлээр боловсролын зэрэг хамгаалжээ.

Хоёр дахь номоо хэвлэлтээс авлаа. Сэтгэгдлээ хуваалцаач.

Мэдээж маш сайхан байна. Номоо хэвлэлтэнд өгчихөөд гадаадад байсан учир яг ямар болж байгааг нь нүдээрээ харж, гараараа барихаас нааш сэтгэл амардаггүй юм байна. Азаар номоо хэвлэлтээс авахад яг өөрийн минь бодож байснаар сэтгэлд хүрсэн.

Яагаад энэ эсээг орчуулах болсон юм бэ?

“Бид бүгд феминист байх хэрэгтэй” энэ бол сонгодог богино эсээ юм. Бие жижиг боловч бэлчээр том гэдэг шиг, хэдий жижиг боловч маш чухал сэдвийг агуулсан учраас орчуулахаар шийдсэн. Энэ номоо орчуулах гэж хоёр жил араас нь хөөцөлдсөний эцэст шинэ он гарахаас өмнө уншигчдадаа хүргэж амжлаа.

Уг эсээний гол санаа юу байв. Маш чухал сэдвийг агуулсан гэлээ?

Номын нэрнээс нь феминизмийн тухай ном болохыг анзаарсан байх. Магадгүй феминизм гэдэг үг монголчуудын хувьд тийм ч хамааралтай бус, харийн үг мэт зарим хүмүүст хүрч байгаа байх. Би ч энэ үгтэй хэдхэн жилийн өмнө танилцсан. Одоогоос арваад жилийн өмнө Монголд сурч байхдаа ангийнхаа эгчтэй ярилцаж байх үед тэр эгч маань “Би ч тийм феминист хүн биш л дээ” гэж яриан дундаа хэлэхэд нь “феминист” гэдэг үгийг тийм ч эерэг утгатай үг биш юм байна гэж ойлгож байлаа. Түүнээс хойш феминизмийн тухай яриа өрнөх тоолонд би “Би ч тийм феминист хүн биш л дээ” гэж хэлээд яриаг орхидог байсан. Тухайн үед энэ үгийн учрыг мэддэггүй байсан юм. Харин сүүлийн хэдэн жилүүдэд феминизм гэдэг үг хаа сайгүй сонсогдох болсон ч миний хувьд Чиманада Нгози Адичийн “Бид бүгд феминист байх хэрэгтэй” илтгэлийг сонсох хүртлээ феминизм бол эмэгтэйчүүдийн эрх чөлөөт байдлыг илэрхийлсэн үг гэж ойлгож байсан юм. Гэвч феминизм бол ердөө л улс төр, нийгэм, эдийн засгийн хувьд хүйсийн тэнцвэрт байдлыг илэрхийлж буй үзэл юм. Харин феминист хүн бол хүйсийн тэнцвэрт байдалд асуудал байгааг олж харж чаддаг, тэр асуудлуудыг өөрчлөхийн тулд үгээ хэлж бас ажиллаж чаддаг эрэгтэй эмэгтэй хүмүүсийг хэлдэг юм байна. Тиймээс, энэ бол ердөө л хүний эрх, тэр дундаа эмэгтэй хүний эрхийн талаар л өгүүлээд байгаа сэдэв юм. Ном гарснаас хойш, феминизмийн тухай сэтгэгдэл олонтаа бичигдэж байна. Зарим хүн энэ үгийг барууных бөгөөд бидний соёлд байхгүй учраас энэ тухай ярих хэрэггүй гэсэн байсан. Хүйсийн тэнцвэргүй байдал улс төр, нийгэм, эдийн засгийн хувьд хөгжсөн ч хөгжөөгүй ч дэлхийн аль ч оронд байдаг асуудал. Энэ асуудлыг бид өөрсдөдөө байхгүй мэтээр төсөөлөн ярилцах нь бидний нүдэнд тодорхой харагдаж буй асуудлыг няцааж буй хэрэг болох болов уу гэж  бодож байна. Хэдийгээр монгол бүсгүйчүүд зарим орны эмэгтэйчүүдийг бодвол эрчүүдтэй адил эрх эдэлдэг боловч хаалганы цаана нуугдсан тодорхой асуудлуудыг чимээгүй өнгөрөөж болохгүй.  Бидний нийгэмд эмэгтэйчүүдийн эрх зөрчигдөж байгаа  хамгийн тодорхой асуудлуудын нэг бол гэр бүлийн хүчирхийлэл.  Гэр бүлийн хүчирхийллийн улмаас маш олон хүүхэд өнчирч, олон хүн амь насаа алдаж бас  бие сэтгэлээрээ хохирч, нийгэм, эдийн засаг, цаашлаад бидний ирээдүйд ямар их хор уршиг бий болж байгааг бид цаг минут тутамд харж байна. Магадгүй та бүхэн энэ номыг 30 минутын дотор уншаад дуусгах байх. Гэвч номыг уншихад зарцуулсан 30 минут, таны амьдралын туршид тантай хамт  байх чухал санааг агуулж байгаа юм.

Нэр нь их анхаарал татсан. Өмнөх номын нэр ч бас?

Номын нэрээр дамжиж номонд бичигдсэн агуулгыг шууд хүргэхийг зорьсон. Мөн номын нэрийг эх хэлнээс нь хөрвүүлэхдээ өөрчилж болдоггүй учраас зохиолчтойгоо ярилцаж байгаад орчуулсан.

Ном орчуулахдаа зохиолчоос эрх авна гээд л асуудлууд байдаг байх?

Хугацаа шаардагддаг. “Хаана ч байсан хэрхэн Парисчууд шиг байх вэ” номынхоо нээлтийг хийж дуусмагц энэ номынхоо араас хөөцөлдөж эхэлсэн юм. Орчуулгын эрх авах нь хувь хүнд тийм ч амар биш юм билээ. Энэ номоо орчуулах эрх авах хүсэлтээ зохиолчдоо илгээснээс хойш хоёр жилийн дараа санасандаа хүрлээ. Бяцхан ном учраас орчуулахад тийм ч их хугацаа зарцуулагдаагүй. Гэхдээ аливаа зүйлийг хийхэд олон хүний хүч хөдөлмөр шаардагддаг. Миний ээж, эгч хоёр хоёул утга зохиолын хүмүүс учраас номуудыг маань редакторласан.

Орчуулга хийхдээ олон номноос сонгодог уу?

Тиймээ. Орчуулмаар ном зөндөө харагддаг боловч чухал, зайлшгүй орчуулах хэрэгтэй гэсэн номоо сонгодог. Ер нь их удаан бодож байж сонгодог. “Бид бүгд Феминист байх хэрэгтэй” ном маань миний хувьд дөнгөж хоёр дахь ном минь  ч гэлээ цаашид олон ном орчуулж, уншигчдадаа хүргэхийг хичээнэ.

Орчуулга хийхэд хөдөлмөрлөхөөс гадна маш их мэдрэмж шаарддаг болов уу гэж бодож байна?

Эх хэл маань маш баялаг шүү дээ. Үгийн сонголтоос шалтгаалан агуулга өөрчлөгдөж болзошгүй байдаг. Мөн тухайн сэдвээ хазайлгахгүйгаар өөрсдийн хэл соёлд буулгахад бодож тунгаах цаг, мэдрэмж их шаарддаг юм билээ.

Уншигч бид сайн орчуулгатай номыг шимтэн уншихаас биш үүний цаана нь орчуулагч нэг үг, өгүүлбэрийг сонгох гэж хэчнээн хөлс хүчээ гаргаж, толгойгоо ажиллуулсныг мэдэхгүй. Орчуулгын хөдөлмөр ер нь хүнд үү?

Орчуулгын хөдөлмөрийн хүнд нь юунд байдаг вэ гэвэл харийн орны хэл, соёлыг монгол хүний сэтгэхүйд буулгах тэр үг өгүүлбэрийг сонгоход байдаг гэж боддог. Хэл тухайн орны соёлыг агуулж байдаг учраас бидний огт таниж мэдэхгүй соёлыг эх хэлнээ буулгана гэдэг амар биш. Тухайн сэдвээр өмнө нь бичигдэж байсан ном зохиол, судалгаануудыг унших судлах шаардлага гардаг.

Ном орчуулах юу нь танд сайхан байдаг юм бэ. Сэтгэл татагдаад л хийсэн байх?

Хэдийгээр би орчуулагч биш ч гэсэн өөрийн орчуулж байгаа бүтээлээрээ хүмүүст мэдлэг, шинэ санаа бас ухаарлыг өгөхийг зорьдог. Хүмүүс номуудаар минь дамжуулаад мэдлэг, ухаарлыг олж аван, түүнийгээ амьдралдаа хэрэгжүүлээд явж байхыг нь харах л хамгийн урамтай. Мэдээж өнөөдөр монгол залуус маш их боловсролтой болж олон хэлээр ярих болсон. Гэвч гадаад хэл дээр ном унших боломжгүй олон хүмүүс бий. Тиймээс, бидний амьдралд зайлшгүй хэрэгтэй сонгодог бүтээлийг уншигчиддаа хүргэнэ гэдэг миний хувьд бас хариуцлага юм болов уу гэж боддог.

Дараагийн орчуулах номоо төлөвлөчихсөн үү?

Хэд хэдэн ном бодож байгаа. Уншихад бидний амьдралд зайлшгүй хэрэгтэй гэсэн номоо тэндээс сонгоно оо.

Та одоо ямар ном уншиж байгаа вэ?

Би хоёроос гурван ном нэг зэрэг унших дуртай. Энд тэнд тавьчихаад эргүүлж байхад зүгээр санагддаг. Яг одоогоор бол “Бид бүгд Феминист байх хэрэгтэй” номыхоо зохиолч Чимаманда Нгози Адичийн “Шар нарны хагас” зохиол болон Кен Фоллетийн романы цувралуудыг уншиж байна.