Х. Болор
Сэтгүүлч

Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдэд чиглэсэн хөрсөн дээр буудаггүй бодлого

2021 оны 5 сарын 132021-05-13
Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдэд чиглэсэн хөрсөн дээр буудаггүй бодлого

 

2020 оны байдлаар Монгол Улсад нийт 107.1 мянган хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн амьдарч байгаа гэсэн статистик тоо байна. Харин Улаанбаатар хотод эдгээр иргэдийн 33 хувь нь буюу 35 мянган хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн амьдарч байгаа юм. Гэвч эдгээр иргэдийн эрүүл аюулгүй амьдрах эрх зөрчигдсөөр.

Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүсийн эрхийн тухай конвенцийг батлаад 13 жил өнгөрсөн хэдий ч өнөөдрийг хүртэл тэдний амьдрах орчин нөхцөл бахь байдгаараа. Гэрээсээ гараад л тэднийг эрсдэл тосож байдаг нь бодит үнэн. Булан тойроод л тэд болзошгүй аюултай нүүр тулна. Хамгийн захын жишээ гэхэд л харааны бэрхшээлтэй иргэдийн зорчдог явган хүний зам дээр гэрлийн шон хатгачихсан дүр зургийг Улаанбаатар хотын хаанаас ч та харж болно.  Зөвхөн тэмтрэх таягаар нүд хийж яваа эдгээр хүмүүсийг гэрлийн шон мөргөх аюул хаа сайгүй тосож байдаг гэсэн үг. Зам гарна гэдэг хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдэд, тэр дундаа харааны бэрхшээлтэй иргэдэд том даваа. Учир нь дуут дохиотой гарц гарын хуруунд багтахаар цөөхөн гэхэд хилсдэхгүй.

Ногоон улаан гэрлийн аль нь асаж буйг мэдэх боломжгүй тэд зөвхөн машин явах  чимээнд л амь нас, эрүүл мэндээ даатгахаас өөр сонголтгүй болно. Автобусны буудал зарлагчийг жолооч нар нь төвөгшөөгөөд унтраачихдаг учраас хаана яваагаа бас л мэдэх боломжгүй. Ингээд ойрхон байгаа хэн нэгнийг царайчлан гуйж, хаана яваагаа асуухаас өөр сонголт үлдэхгүй. Сайн санаатай нэг нь хэлж өгөх ч, дийлэнх нь хариу хэлэхгүй таг чиг. Хаана нь ямар хүн зогсож байгааг мэдэхгүй учраас зүглүүлээд л бүхний дунд асуусан асуултад хариулахгүй хүн олон.

шон.jpg

Байгууллага, ААН бүр тэргэнцэртэй иргэдэд зориулсан налуу замтай байхыг шаарддаг ч стандартад нийцсэн налуу замтай газар бас л өдрийн од мэт ховор. Ихэнх нь нүдэнд харагдах, нэр төдий налуу замыг хийсэн байх нь харамсалтай. Энэ бол хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдэд өдөр тутамд нь тулгардаг эрсдлүүдийн захын л жишээ. Нийгэм тэднийг “Хөгжлийн бэрхшээл” гэх нэршлээр тусгаарлачихдаг учраас бусдаас өөр, бусдаас дутуу гэдгээ өдөр бүр мэдэрч амьдарна. Гутарна, шанална.  Бие даах боломжгүй, хэн нэгний тусламжаас хараат байх учраас тэд сэтгэл санаа болон бие мах бодийн хүчирхийлэлд өртөх эрсдэл ч өндөр хэвээр. Уг нь “Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн амьдрах орчны шаардлагад нийцсэн зураг төсөл зохиох дүрэм” гэдгийг Зам тээвэр барилга хот байгуулалтын сайдын 2011 оны 256 дугаар тушаалаар баталсан байдаг. Гэвч энэ бүхэн зөвхөн цаасан дээр үлдсэн “амтат чихэр”. Бодит амьдрал дээр хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд алхам тутамдаа эрсдэл, аюултай нүүр тулдаг харгис орчин бахь байдгаараа. Жил бүрийн тавдугаар сарын 3-ны өдөр буюу Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн эрхийн хамгаалах өдрөөр статистик тоо ярьж, хэдэн төвүүд нээж тууз хайчлаад өнгөрдөг жишгээсээ салж, ядаж л явах зам дээр нь гэрлийн шон хатгахгүй байвал тэр л жинхэнэ бэлэг болох юм. Хөгжлийн бэршээлтэй иргэдэд чиглэсэн төрийн бодлого хөрсөн дээр буугаагүйн нотолгоо энэ мөн.

Санал болгох

Метаверс ба эрх зүйн зохицуулалт

Метаверс хэмээх үгийг анх 1992 онд шинжлэх ухааны уран зөгнөлт зохиолч Нил Стефенсон “Цасны сүйрэл” романдаа хэрэглэсэн нь өдгөө дэлхий даяар тархаад буй 3D виртуал ертөнцөд суурилсан нийгмийн харилцааны сүлжээний нэршил болоод байна. Mетаверс нь “Meta”+“Verse” гэсэн үгсийн нэгдэл бөгөөд “Орчлон ертөнцөөс цааш” хэмээх утгыг илэрхийлдэг.

2 өдрийн өмнө
Дэлхийн хямралт цаг үе ба эрсдэлийг сөрөх Ерөнхийлөгчийн санаачилга

НҮБ-ын ХХААБ-ын тооцооллын дагуу 2022 онд дэлхийд өлсгөлөн, шим тэжээлийн дутагдалд орох эрсдэлтэй хүний тоо 7.6 сая, 2023-2024 онд 13.1 сая хүнээр нэмэгдэх эрсдэл байна.

7 өдрийн өмнө
Өнгөт хувьсгалд тролл ашиглах нь

Сошиал сүлжээ нь сайн санаа агуулж нийгэмд тулгамдаж буй бэрхшээлтэй асуудлыг шийдвэрлэхэд ач холбогдолтой хүчтэй хэрэгсэл хэдий ч  өөр санаа агуулсан хүмүүс санаатай болон санамсаргүйгээр нийгмийн сэтгэл санааг зохиомлоор тогтворгүй болгож, энэ нь  даамжирч эмх замбараагүй, нийгэмд аюултай байдалд  хүргэх эрсдэлтэй юм.

12 өдрийн өмнө
ҮХНӨ ба “өнгөт хувьсгал”-ын хамаарал

Их гүрнүүд өөрийн нөлөөний “буфер” улсад нөлөөгөө улам бэхжүүлэх, өөрийн ашиг сонирхлыг гүйцэлдүүлэх таатай хөрс бий болгохыг эрмэлздэг. Нөгөө тохиолдолд их гүрнүүд өрсөлдөгч гүрнийхээ нөлөөний “буфер‘ улсад тогтворгүй байдал үүсгэх замаар тэр хоёрын дунд урт хугацааны хурцадмал байдлыг бий болгохыг мөн эрмэлзэж байдаг. Аль нь ч байсан “буфер” улсын улстөр, эдийн засаг, нийгмийн тогтолцоог бүрэн хамарсан хямралд байнга байлгах замаар “өнгөт хувьсгал” хийх хөрсийг хадгалдаг, шаардлагатай тохиолдолд бие биеийн эсрэг ээлжлэн “өнгөт хувьсгал” хийдэг байна.

13 өдрийн өмнө