Л.ЭНХТУЯА: Дулааны аргаар боловсруулсан махыг бууз, хиам үйлдвэрлэхэд ашиглах боломжгүй

1
2022 оны 6 сарын 62022-06-06
Л.ЭНХТУЯА: Дулааны аргаар боловсруулсан махыг бууз, хиам үйлдвэрлэхэд ашиглах боломжгүй

Mах, махан бүтээгдэхүүний технологич инженер, Хүнс судлалын ухааны магистр Л.Энхтуяаг ярилцлагын зочноор онцолж байна. Тэрбээр мэргэжлээрээ улсад 35 жил ажилласан. Одоо Монголын хүнсчдийн холбооны зөвлөх инженер. Түүнтэй цаг үеийн асуудлаар ярилцлаа.

-----------------------------

-Сүүлд цацагдаж байгаа мэдээллээс үүдэн монголчууд голлох хүнс болсон махныхаа чанар, аюулгүй байдалд санаа зовж эхэллээ. Малчнаас өөрөө аваагүй л бол лангуун дээр зарж байгаа, хоолны газарт хэрэглэж байгаа мах эрсдэлтэй хэмээн болгоомжилж байна. Мэргэжлийн хүний хувьд харахад энд ямар алдаа гарсан гэж харж байна вэ?

-Мэргэжлийн бусчууд “Би чадна” гэж энэ салбар руу их орж байна. Энэ нь хардалт үүсгэх шалтгаан болж байна. Мэргэжлийн хүмүүс бол технологио л мөрдөнө. Үйлдвэрийн орчин хүртэл стандартад нийцсэн байдаг. Гэтэл мэргэжлийн бус хүмүүс махны үйлдвэрлэлийг мөнгө олох хэрэгсэл гэж харж байна. Гэртээ нэг хонь төхөөрч идэх нэг өөр шүү дээ. Ийм байтал масс үйлдвэрлэлд мэргэжлийн бус хүмүүс ажиллахаар үйлдвэрлэлийн орчин, технологи алдагдах, үйлдвэрлэлийн бус орчинд үйл ажиллагаа явуулах зэрэг зөрчил гараад байна. 

Мэргэжлийн бус хүмүүс учраас гудамжинд ажилгүй байгаа хүмүүсийг хүртэл ажиллуулж байна. Тэр хүмүүс нь технолого мөрдөх нь бүү хэл, мэдэхгүйн хор холбогдлыг нь ч мэдэхгүй. Наад захын ариун цэврийн шаардлагуудыг өөртөө хэвшүүлж сураагүй хүмүүсийг л ажилуулж байгаа учраас доголдол гарахыг үгүйсгэхгүй. Энэ дээр нэмээд нарийн учрийг нь ойлгоогүй атлаа мэддэг юм шиг ярьж байгаа хүмүүс масст буруу ойлголт өгч байна. Буруу мэдээлэл олон нийтэд маш хортой учраас таслан зогсоох шаардлагатай. Үүнд хяналт тавьж буй байгууллагууд хяналт тавих ёстой л доо.

-Бид мэддэг хүнээс нь мэдээлэл авч хүргэе гээд таныг зорьж ирсэн. Маханд E240 кодтой бодис хольсон гэж ярьж байна. Энэ бодисыг маханд хольж болох уу?

-Хүнсний зориулалтаар мах махан бүтээгдэхүүнд хэрэглэхгүй. Харин судалгаа шинжилгээний зорилгоор тухайлбал махны булчин эдийн /махны булчин эд нь маш олон нарийхан багцуудаас бүрддэг, энэ нь нас хүйс, төрөлөөс хамаарч өргөн нарийн бүдүүн байдаг/ өргөнийг хэмжихийн тулд хөндлөн огтлолт зүсэлт хийдэг, энэ шаардлагаар дээрхи уусмалыг лабораторид хэрэглэх тохиолдол байж болох.

Формалдегидийн тухайд, энэ бодис нь химийн хичээлээр үзэж байснаар хурц үнэртэй хийн төлөвт, усанд амархан уусдаг, уусмал байдлаараа өнгөгүй хортой бодис. Үүнийг гол төлөв анагаахын шинжлэх ухаанд эд зүйлийн төлөв байдлыг өөрчлөхгүй хадгалах зорилготой хэрэглэдэг гэдэг ойлголт байдаг.

-E240 бодисыг ихэвчлэн ямар зориулалтаар ашигладаг вэ?

- Дахин хэлье, формалдегидийг  хүнсэнд хэрэглэх хориотой.

-Гэхдээ Мэргэжлийн хяналтын ерөнхий газраас махтай хольсон бодис нь цардуулын өндөр агууламжтай. Дээр нь олон нийтийн сүлжээнд яригдаж байгаа шиг цогцос хадгалах бодис илэрсэн гэдгийг ч мэдээлсэн. Үүнийг та хэрхэн харж байна?

-Хүн мэддэг зүйлээ л ярих хэрэгтэй. Цардуулын тухайд төмсний гурил гэсэн үг. Үүнд ямар нэгэн зүйл холиогүй бол зохимжит хэмжээгээр хэрэглэвэл аюулгүй. Харин тэр маханд хольсон гээд байгаа бодисыг үзсэн биш,  тайлбар өгөх нь илүүц. Ер нь махны үйлдвэрлэлийг эрхэлж буй мэргэжлийн хүмүүс энэ бодисыг хольсон бол хортой нь тодорхой. Маханд нэвчих нь ойлгомжтой.

Энэ нь өөрөө усанд амархан уусдаг бодис. Махны 70 хувь нь уснаас бүрддэг гэх утгаар харвал бодис нэвчинэ.

МАХНЫ ҮЙЛДВЭРЛЭЛ ЭМНЭЛЭГ ШИГ ОРЧНЫГ БҮРДҮҮЛЖ ЧАДВАЛ ХҮН ӨВДӨХГҮЙ

-Таны хувьд махны үйлдвэрт ажиллаж байсан туршлагатай. Өнөөдрийнхтэй харьцуулахад ямар шат дамжлагаар махыг бэлтгэж боловсруулдаг байсан бэ?

-Монголчууд бүгд л мэдэх байх. Мал төхөөрсний дараах хавирганд наалдсан цус маш хурдан нөжирдөг. Энэ нь цусан дахь амьд уургууд дулааны орчин өөрчлөгдөхөөр муудаж, асар хурдтай бактери үүсдэг. Энэ утгаараа малыг төхөөрөх,  боловсруулах савлах эцсийн хэрэглэгч хүртэл зам маш ариун байх ёстойг л хэлж байгаа юм. Мах бэлтгэдэг мэргэжлийн хүмүүст бол хоёр хутганы систем гэж бий. Нэг хутгаараа мал төхөөрч даруй цэвэрлэнэ. Мөн боловсруулах үйлдвэрт ажиллаж байгаа хүний хутга ч бас маш ариун байдаг. 83 хэмийн буцалсан усанд хутгаа дүрж ашигладаг.

Хормогч бохирдлоо гэхэд байнга угааж цэвэрлэнэ. Өдөртөө өмссөн ажлын хувцасыг нь орой нь угааж цэвэрлэдэг. Маргааш нь цэвэрлэж ариутгасан хувцсаа өмсч ажилд гардаг. Энэ мэтчилэн үйлдвэрлэлийн ариун цэврийн журам бол эмнэлгийн орчин шиг байх ёстой. Гэтэл олон нийтийн сүлжээ, хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэлд цацсан шиг махны үйлдвэрлэлийг харвал наад зах нь хормогч угаах нөхцөл бий юу. Хормогч угаах, гараа тогтмол угаах, ариун цэврийг мөрдөх процесс бий юу гэдэг нь маш эргэлзээтэй. Үүнд хяналт шалгалт тавьдаг хүн байгаа эсэх нь ч тодорхойгүй. Магадгүй махтай харьцсан хормогч тэр чигээрэй байхыг үгүйсгэхгүй.

Махны үйлдвэрлэл эмнэлэг шиг ариун цэврийн орчин нөхцөлийг бүрдүүлснээр л бид эрүүл байна. Өвдсөн хойно өчнөөн эм тариа хэрэглээд нэмэргүй. Эмнээс илүү хүнсний гол хэрэгцээ болсон махны үйлдвэрлэлийн орчин нөхцөлд маш хатуу хяналт тавих ёстой.

Ингэснээр бид эрүүл, чанартай амьдарч чадна. Олон эмнэлэг нэмж барих шаардлага байхгүй. Хүн хүнсээрээ л хорддог. Иймд махны үйлдвэрлэлд эрүүл аюулгүй орчин нөхцөлийг бүрдүүлэх нь хүн амыг эрүүл байлгах гол үндэс гэж харж байна.

НАСАНД ХҮРСЭН ХҮН ӨДӨРТ 120 ГРАММ ХҮРТЭЛХ ХИАМ ХЭРЭГЛЭХ ЗОХИМЖИТ ХЭМЖЭЭ БИЙ

-Мөн дулааны аргаар боловсруулсан бүтээгдэхүүнийг хиаманд ашигладаг эсэх тухай яригдаж байна. Мөн нитритийн хэтэрсэн агууламжийн тухайд дагаж сөхөгдлөө?

-Нитритийн тухай хамаагүй ярьж, хүмүүсийг төөрөгдөлд оруулж байгаа нь буруу. Хиамны үйлдвэрлэлд махны өөрийнх нь үндсэн улаан ягаан  өнгийг хадгалах зорилготой, мөн хүчилтөрөгчгүй орчинд үүсдэг ботилиум гэдэг бактери үүсэхээс хамгаалах зорилгоор хэрэглэдэг. Зохимжит хэмжээгээр ашиглахад ямар ч сөрөг нөлөө байхгүй. Мөн насанд хүрсэн хүн өдөрт 120 грамм хүртэл хиам хэрэглэх зохимжит хэмжээ байдаг. Үүнээс гадна хиамны үйлдвэрлэлд нитритжүүлсэн давс хэрэглэдэг.

Энэ нь олон улсын стандарт нэвтрүүлсэн эрх бүхий үйлдвэр хоолны экстра нунтаг цагаан давсанд 0,6 хувь хуурай нитритийг хольж бэлтгэсэн давс юм. Зарим нэг хүмүүсийн ярьдаг шиг нитритийг дангаар нь хутгаж аваад л үйлдвэрлэлд хэрэглэдэггүй, зах зээл дээр худалдаанд ч байдаггүй бодис.  Манай улсын  хиамны үйлдвэрүүд ОХУ, Польш, Герман улсаас авч хэрэглэж буй нитритийн давс  нь  0.5 хувийн агууламжтай, үйлдвэрлэлд зохимжит хэмжээгээр хэрэглэхэд хүлээн зөвшөөрөгдсөн давс байдаг.

-Дулааны аргаар боловсруулсан махыг хэрхэн бэлтгэх ёстой байдаг вэ?

-Дулааны аргаар боловсруулсан бүтээгдэхүүн нь харахад л бор өнгөтэй, махны өөрийн үнэртэй. Гадны ямар нэг үнэр амтгүй, бүрэн болсон бүтээгдэхүүн байдаг. Ийм махыг хүнсэнд хэрэглэх боломжтой. Харин амталгааг хүлээн авсан хэрэглэгч өөрийн хүссэн амтлагчаар амталж хэрэглэнэ. Монгол Улс болон БНХАУ-ын Засгийн газрын  хооронд хийсэн мах махан бүтээгдэхүүн худалдан борлуулах гэрээ хэлэлцээрийн хүрээнд 2011 онд үхрийн болон хонь ямааны махыг дулааны аргаар боловсруулж БНХАУ-д экспортлох тухай протокол байдаг. Энэ баримтад: Үхрийн махыг усанд буцалгах, жигнэх, тосонд шарахдаа  гүний хэмийг

  • 80 хэм  болсон үед 5 минут болон түүнээс дээш хугацаанд барих
  • 70хэм болсон үед 30 минут болон түүнээс дээш хугацаанд барина.

Хонь, ямааны махыг усанд буцалгах, жигнэх, тосонд шарахдаа  гүний хэмийг

  • 70 хэм  болсон үед 5 минут болон түүнээс дээш хугацаанд барих
  • 65хэм болсон үед 30 минут болон түүнээс дээш хугацаанд барина гэж заасан байдаг. Энэ махыг дулааны аргаар боловсруулсан мах гэж тооцдог.

ДУЛААНЫ АРГААР БОЛОВСРУУЛСАН БҮТЭЭГДЭХҮҮНД НЭМЭЛТ БОДИС ХОЛЬДОГГҮЙ

-Дулааны аргаар боловсруулсан бүтээгдэхүүнийг бууз, хиам үйлдвэрлэхэд ашиглаж болох уу?

-Хэрэв дулааны аргаар боловсруулсан махыг үйлдвэрлэлд ашиглавал өнгө нь бор байх магадлалтай. Жишээ нь, бууз, банш зэрэг нь үйлдвэрлэлийн явцад мөн амтлагчаар амтлан, боловсруулж  гуриланд боож чимхсэн хагас боловсруулсан махны улаан ягаан өнгө хадгалагдан үлддэг түүхий бүтээгдэхүүн. Иймд эдгээр бүтээгдэхүүнд махны үйлдвэр, цехэд ашиглах боломжгүй. Мөн чанаж бор өнгөтэй болсон мах нитритийн үйлчлэлд орохгүй тул хиаманд ашиглахгүй.

-Дулааны аргаар боловсруулсан бүтээгдэхүүнийг хэр удаан хугацаанд хадгалах боломжтой вэ?

-Товчхон хэлэхэд малын түүхий маханд байж болох бактерийг дулааны аргаар устгаж цаашид үржих боломжийг саатуулах зорилгоор хийгдэж байгаа технологи юм.

Нэмэлт зүйл хольдоггүй. Дээр хэлсэнчлэн гүний хэмийг зохих төвшинд хүргэж боловсруулсаны дараа хүнсний зориулалтын вакум уутанд савлаж, дахин 120хэмийн халуун устай  автоклавт хийж ариутгадаг. Ингэснээр бүх бактери амьдрах чадваргүй болно гэсэн үг.

Дараа нь бүтээгдэхүүнийг -35 хэмд хөлдөөнө. Дулааны аргаар боловсруулсан дээрх бүтээгдэхүүнийг -18 хэмд зургаан сар хадгалж хэрэглэнэ. Харин хатаасан мах гэж бас бий түүнийг 12 сар хадгалах боломжтой.

-Ер нь махны үйлдвэрлэлд мэргэжлийн технологч хангалттай бий юу. Аль эсвэл хүрэлцээгүй учраас стандарт байсан ч мөрдөгдөхгүй байна уу?

-Бүх үйлдвэрлэлд технологич хэрэгтэй. Махны салбарын тухайд авч үзвэл мэргэжлийн технологич үгүйлэгдэж байна. Үйлдвэрүүдэд зөвлөж ажиллаж байхад технологич дутмаг байдаг. Тэгэхээр хөдөө аж  аж ахуй үйлдвэрлэлийн салбарт тэр дундаа мах бол Монгол Улсын хувьд стратегийн чухал хүнсний бүтээгдэхүүн учраас энэ чиглэлээр мэргэжилтнүүдийг  яг махны технологийн хичээлийг мал бэлтгэхээс нь авахуулаад боловсруулсан бүтээгдэхүүний технологи хүртэл бүгдийг бүрэн зааж сурган бэлтгэх шаардлагатай гэж боддог.

Ажиглаж байхад хүнсний технологи гэсэн ерөнхий нэрийн дор нарийн технологийн хичээл учир дутагдалтай ордог юм уу даа гэж мэдрэгддэг. Харин стандарт хангалттай бий. Гэтэл мөнгөтэй л бол махны үйлдвэрлэлийг хийчих юм шиг боддог хийх гэж зүтгэдэг байдал их болсон байна энэ бол буруу.  Иймээс эрх өгдөг хүмүүс нь стандартаа барьж, эх орны болон олон улсын стандарт  шаардлага хангасан үйлдвэрт , хариуцлагаа бүрэн мэдэх мэргэжлийн баг хамт олонд үйлдвэрлэлийн эрхийг өгдөг бусад тохиолдолд өгөхгүй л байж чадвал  асуудал гарахгүй л дээ.

Б.ДЭЛГЭРЦЭЦЭГ

Санал болгох

Б.Гүнбилэг: Эв нэгдлийг илэрхийлэх Ерөнхийлөгчийг парламентаас сонгох нь зөв

Үндсэн хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах эсэх асуудал энэ намрын гол сэдвүүдийн нэг байх юм. Бид энэ талаар МУИС-ийн Хууль зүйн сургуулийн ахлах багш, хууль зүйн доктор Б.Гүнбилэгтэй ярилцлаа.

12 өдрийн өмнө
Г.Баасан: Ч.Мөнхбаярт мөнгө өгсөн Дарханбаяр тагнуулынх байсан

Энэтхэгийн Ерөнхий сайдын дэргэдэх “Судалгаа, дүн шинжилгээний жигүүр” гэх байгууллага 1923 байгуулагдсан юм байна. Тагнуулын ерөнхий газрын даргаар ажиллаж байсан Д.Гэрэлд Энэтхэгийн Судалгаа шинжилгээний жигүүр байгууллагын дарга Самант Кумар Гоел гэдэг хүнээс 2019 оны 9 сарын 9-нд и-мэйл ирсэн гэдэг. Тэр хүн 2019 оны 7 сарын 1-нд үүрэг гүйцэтгэгчээр тавигдсан боловч Азийг хариуцдаггүй гэдэг нь ил юм билээ. Тэр байгууллага нь тагнуулын байгууллага байсан гэж тэд ярьдаг. Энэ и-мэйлийг тагнуулынхан зохиож бичсэн.

2 сарын өмнө
ТЭТГЭЛГИЙН ЭРЭЛД:  Д.Арвинбилиг хэлний мэдлэгээс илүү хөдөлмөрч байх нь чухал

Гадаадад сурч, амьдарч буй мянга мянган залуусын төлөөлөл  Д.Арвинбилигийг тэтгэлгийн эрэлд буландаа урьж байна.

2 сарын өмнө