<ul class="wp-block-list">
<li>Аргын тооллын: 2026-03-23, Даваа гараг</li>



<li>Наран ургах шингэх: 06:49-19:08</li>



<li>Үс засуулбал: Үс шинээр үргээлгэх буюу засуулахад эд, мал арвидна.</li>



<li>Барилдлага: Үхэх</li>



<li>Шүтэн барилдлага: Хүрэлцэхүй</li>
</ul>



Аргын тооллын 3 сарын 23, Сумъяа гараг. Билгийн тооллын 5, Нэгэн эхийн зургаан хөвгүүн одтой, улаан бич өдөр. Өдрийн наран ургах, шингэх цаг нь: 6:49-19:08. Тухайн өдөр хулгана, луу жилтнээ аливаа үйлийг хийхэд эерэг сайн. Эл өдөр элдэв үйлд хянуур хандах хэрэгтэй ба ан, гөрөө хийх, мал, адгуус муулах, сан тавиулах, угаал үйлдэх, бүжиг наадам хийх, цэцэрлэг байгуулах, хур оруулах, дарханы үйлд сайн. Хувцас эсгэх, шинэ хувцас өмсөх, зөвлөгөө хийх, сэтгэлд сэвтэй газар очиход муу. Өдрийн сайн цаг нь хулгана, үхэр, луу, могой, хонь, нохой болой. Хол газар яваар одогсод зүүн зүгт мөрөө гаргавал зохистой. 



Үс шинээр үргээлгэх буюу засуулахад эд, мал арвидна.

Хаврын дунд цагаагчин туулай сарын найман цагаан улаан бич өдөр

ЗУНЫ ТЭРГҮҮН ЦАГААГЧИН МОГОЙ САРЫН ДӨРВӨН НОГООН ХАРАГЧИН ТУУЛАЙ ӨДӨР



Аргын тооллын 6 сарын 3, Ангараг гараг. Билгийн тооллын 8, Бага морь одтой, харагчин туулай өдөр. Өдрийн наран 4 цаг 56 минутад мандан, 20 цаг 45 минутад жаргана. Тухайн өдөр хонь, гахай жилтнээ аливаа үйлийг хийхэд эерэг сайн ба бич, тахиа жилтнээ сөрөг муу нөлөөтэй тул элдэв үйлд хянамгай хандаж, биеэ энхрийлүүштэй. Эл өдөр худалдаа арилжаа хийх, бизнэс эхлэх, хүү сангийн эх хатгах, эд агуурс авах, зээл авах, арвижуулах, дэлгэрүүлэх үйлийг эхлэх, мал аж ахуйн үйл, удирдлагын суудалд суух, хийморийн дарцаг хатгахад сайн. Газар хагалах, ус булгийн эх малтах, сэтгэлд сэвтэй газар очих, уул овоо тахихад муу. Өдрийн сайн цаг нь хулгана, бар, туулай, морь, хонь, тахиа болой. Хол газар яваар одогсод урагш мөрөө гаргавал зохистой. Үс шинээр үргээлгэх буюу засуулбал нас уртадна.

Үс засуулвал нас уртасна

Цагаан сарын баяр нь жаварт өвлийн бэрх хүйтнийг өнтэй давж, урин дулаан цагтай учран золгож буй эрт цагаас өвлөгдөн ирсэн монгол түмний түүхэн, их баяр билээ.



&nbsp;&nbsp; Өнөөдөр XVII жарны &#8220;Элдэв эрдэнэт&#8221; хэмээх модон могой жилийн шинийн хоёрны өдөр. Ингээд монгол түмэндээ “Шинэлэх ёсон”-ын талаар хүргэж байна.



&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Монголчууд шинийн нэгний өглөө ургах нартай уралдан босож, шинэ дээл хувцсаа өмсөн, цайгаа чанаж цай идээнийхээ дээжийг алтан нар, байгаль дэлхийдээ өргөсний дараа золгодог.



Манай үндэстэн өнө эртнээс хаврын тэргүүн сарын шинийн нэгний өглөөний тэнгэрийн байдлаар шинэ гарах жилийн өнгийг тодорхойлон шинжиж ирсэн байдаг. Тодруулбал, шинийн нэгний өглөө эхнэр хүн эртлэн гарч үүлний өнгө, малын хэвтэж буй байдлыг ажиглаж зун өвлийн шинж, хур бороо хэр орох, өвс ногоо хэр ургах зэргийг шинждэг байж. 



Харин эрчүүд өндөр уул эсвэл өөрийн шүтдэг овоонд гарч, хаврын тэргүүн сарын шинийн нэгний нарнаас тухайн жилийн өнгийг шинждэг уламжлалтай. 



Гарч буй модон могой жилдээ монгол түмэн минь сайхан шинэлээрэй&#8230;

Монголчууд шинийн нэгний тэнгэрийн байдлаар шинэ гарах жилийн өнгөө шинждэг уламжлалтай

Хүүхэд байхдаа Цагаан сарын баярыг ямар их хүлээдэг байв аа. Томчууд буузаа чимхэж, боовоо хийж эхэлсэн өдрөөс л Хаврын тэргүүн сарын шинийн 1-нийг хоног тоолон хүлээнэ. Өнөөдөр өнгөрвөл маргааш болно. Маргааш ирэхэд, дахиад л маргаашийг хүлээнэ. Маргаашаас маргаашийг туулсаар хүсэн хүлээсэн Цагаан сар ирдэг сэн. Шинийн 1-ний өглөө туулай цагт босвол тэр жилдээ сэцэн туулай шиг ухаантай, сэргэлэн, хурдан байж, хийморьтой явна гэж бэлгэднэ. Ер нь туулай шиг байх гэсэндээ ч биш, энэ өглөө Монгол даяараа хэнээр ч дуудуулахгүйгээр, сэрүүлэг тавихгүйгээр туулай цагт босдог. Нойр ихтэй хүүхдүүд бид ч 6 цагт сэрнэ. Сэрмэгцээ шууд босно. Цагаан сар ийм л шидтэй. Отгон дүүг 2 ой хүрсэн жил “Сэвлэгийг нь үргээгээгүй юм чинь унтаж л байг” гэсэн удаатай.



Сар шинээр хар цай чанадаг айл ер байхгүй. Сумын төвийн, үнээгүй манайх мэтийн айл шимийн сүү олдохгүй бол заавал хуурай сүү олж авна. Шинийн 1-ний өглөө ээж сүү хөөрүүлж, бүгд аяга бүлээн сүү ууна. Аяга сүүг гэрийн бүх хүн тойруулан ууж болдог.



Шинийн 1-ний өглөө овоон дээр гарах хориотой учир аав хашаан дотроо цас овоолон, оройд нь мод хатгаж, цагаан даавуу уяна. Нар мандмагц түүнийгээ овоо гэж төсөөлөн, бид бүгдээрээ Нар зөв тойрч, мөрөө гаргана. Айлчин ирэхээс өмнө цагаан даавуутай модоо авчихна. Тэгэхэд хүүхдүүд тоглохоор овоолсон цас мэт харагддаг байлаа.



Ээж шинийн 1-ний өглөө цайныхаа дээжийг тусад нь тавин хөргөх зуураа иж бүрэн хувцаслаад, гарч Наранд дээжээ өргөнө. Цайны дээжийг хорхой, шавж, нян, сүнс гээд олон амьтан хүртдэг учир хөргөж өргөх ёстой. Халуун цайгаар тэр олон амьтныг шалзлахыг цээрлэнэ. Хүний нүдэнд харагдах, харагдахгүй тэр олон амьтанд дээжээ хүртээх нь чухал. 



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="682" src="https://admin.time.mn/wp-content/uploads/2025/02/dGKkx199-1024x682.jpg" alt="" class="wp-image-82493" srcset="https://admin.time.mn/wp-content/uploads/2025/02/dGKkx199-1024x682.jpg 1024w, https://admin.time.mn/wp-content/uploads/2025/02/dGKkx199-300x200.jpg 300w, https://admin.time.mn/wp-content/uploads/2025/02/dGKkx199-768x512.jpg 768w, https://admin.time.mn/wp-content/uploads/2025/02/dGKkx199-1536x1024.jpg 1536w, https://admin.time.mn/wp-content/uploads/2025/02/dGKkx199.jpg 2000w" sizes="auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px" /></figure>



Ээж минь одоо ч дээж өргөхдөө “Цөөг хайрхан, Цөөг хайрхан” гэж дууддаг. Цөөг хайрхан гэх уул Ховд нутагт нь байдаг гэж л боддог байлаа. Дараа нь мэдэхэд тийм уул байсангүй. Нэр нь солигдсон байж болох талтай. Хүн төрөлхтөн анх үүсэхэд Цөөг хайрхан гэх сүмбэр уул байжээ. Түүнд хүмүүс зулаг өргөж, Цөөг хайрхан гэж дуудсанд уулын эзэн тэдэнд тусалсан гэх домогтой. Тэр цагаас хойш Цөөг хайрханд зулаг өргөдөг болсон гэнэ. Торгуудууд цацлыг зулаг гэдэг.



Торгуудын цагаалах ёсны нэг онцлог бол хадагны оронд цагаан даавуу барина. Тэмүжин Их Монгол Улсыг байгуулж, Дээд тэнгэрээс Чингис цол хүртэн, хаан сэнтийд залрахдаа цагаан дээл өмссөн гэдэг. Тэр үед монголчууд гашуудлын ёслолд л цагаан хувцас өмсдөг байсан ч Чингис хаан “Би хагас өнчин хүн. Өнчирсөн монголчуудаа нэгтгэв” гээд шаргалдуу цагаан дээл өмссөн гэнэ лээ. Тэгэхээр цав цагаан бол гашуудлын өнгө, шаргалдуу цагаан бол хааны, эв нэгдлийн, эрчүүдийн өнгө болж л дээ. Тэр үеэс уламжилсан ёсоо баруун аймгийнхан дагаж, эрчүүд нь цагаан дээл өмсөн, зун цагаан даавуугаар толгойгоо ороож, эмэгтэйчүүд дээлийнхээ захыг цагаан өнгөөр хийн, бүгд цагаан давуу барьж золгодог юм. Цагаан сараар цагаан давуу бэлэглэдэг уламжлал ч бий. 



<figure class="wp-block-image size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="801" height="600" src="https://admin.time.mn/wp-content/uploads/2025/02/my-chiher.jpg" alt="" class="wp-image-82737" srcset="https://admin.time.mn/wp-content/uploads/2025/02/my-chiher.jpg 801w, https://admin.time.mn/wp-content/uploads/2025/02/my-chiher-300x225.jpg 300w, https://admin.time.mn/wp-content/uploads/2025/02/my-chiher-768x575.jpg 768w" sizes="auto, (max-width: 801px) 100vw, 801px" /></figure>



Хүүхдүүдэд цагаан даавуунд боосон чихэр, боов өгнө. Шаргалдуу цагаан өнгөтэй гэж бэлгэшээн, 1 төгрөгөөр багачуудын гар цайлгана. 1 төгрөгөөр 10 ширхэг жижиг эсвэл 2-3 ширхэг том чихэр авна. “Сөгнөгөр”, “Хавар”, “Тогос”, “Эрдэнэт” зэрэг том чихэр 3 ширхэг, “Алтаншагай”, “Унага”, “Од”, “Хандгай”, “Сарлаг” гэх мэт чихэр 3 ирдэг юм. Би бол хатаасан алим 100 граммыг эсвэл “Гүйлс” гэдэг чөмөгтэй чихэр авдаг байлаа.  



<figure class="wp-block-image size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="680" height="510" src="https://admin.time.mn/wp-content/uploads/2025/02/tom-chiher.jpg" alt="" class="wp-image-82738" srcset="https://admin.time.mn/wp-content/uploads/2025/02/tom-chiher.jpg 680w, https://admin.time.mn/wp-content/uploads/2025/02/tom-chiher-300x225.jpg 300w" sizes="auto, (max-width: 680px) 100vw, 680px" /></figure>



Тэр үед хүмүүс ахан дүүстээ хоргой, торго, цай, алчуур, халуун сав зэрэг нандин эд бэлэглэдэг байв. Эд бол үнэхээр нандин бараа. Аав ээж, ах дүүстээ л барихаас аргагүй бэлэг. Бусад хүнд “Намуу”, “Сарнай” гар нүүрийн саван, шампунь, дээлийн эмжээр өгнө. Шампунь бол ховор эд. Тийм бэлэг өгсөн айлд талархаад баршгүй. Шампунь сумын дэлгүүрт ирдэггүй, Дархан хотоос л арын хаалгаар олддог эд. Тиймээс хүмүүс үсээ шампуниар биш, гар нүүрийн саван, угаалгын нунтгаар угаадаг байлаа. Хүүхдүүд бидэнд бол дэвтэр, харандаа, 60 мөнгөний “Янзага” цайны жигнэмэг, чихэр, ёотон, нусны алчуур бэлэглэнэ. Дэвтэр нь дөрвөлжин байгаасай гэж хүсэвч тууш. Тэр үед дөрвөлжин дэвтэр олддоггүй, тууш дэвтэр хөглөрч байдаг байв. Будгийн 7 өнгийн харандааг бол ах, дүүсийнхээ хүүхдэд л бэлэглэнэ. Бас л нүдний гэм. Манайх “Ханиад хүрсэн, уйлсан хүн л нус, нулимсандаа хутгалддаг. Тэрийг ийм&nbsp; алчуураар арчдаг” гэж цээрлээд, нусны алчуур хүүхдэд бэлэглэдэггүй. Бидэнд харин хүмүүс тийм алчуур бэлэглэнэ. Уг нь хэрэгтэй эд л дээ. “Хүүхэд бүр заавал нусны алчуур биедээ авч явах ёстой” гэж цэцэрлэг, сургуулиас шаарддаг байв.



1988 онд шиг санаж байна. Нэгэн айл 5 үе идээ засжээ. Түүнийг харсан Төмөр гуай “Хүү минь, эцэг чинь сэрүүн тунгалаг уу?” гэж асуувал гэрийн эзэн “Байгаа, байгаа. Яасан?” гэвэл Төмөр гуай “Аав чинь 7 үеэр идээгээ засдаг уу?” гэж асуужээ. “Мэдэхгүй. Яасан юм бол?” гэвэл “Зүгээр, зүгээр. Танай идээ сайхан болохоор нь л” гэсэн тухай яриа сумын төвийн айлуудын дунд амнаас ам дамжин тарав.



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="682" src="https://admin.time.mn/wp-content/uploads/2025/02/Tsagaan-sar-1024x682.png" alt="" class="wp-image-79833" srcset="https://admin.time.mn/wp-content/uploads/2025/02/Tsagaan-sar-1024x682.png 1024w, https://admin.time.mn/wp-content/uploads/2025/02/Tsagaan-sar-300x200.png 300w, https://admin.time.mn/wp-content/uploads/2025/02/Tsagaan-sar-768x512.png 768w, https://admin.time.mn/wp-content/uploads/2025/02/Tsagaan-sar-1536x1024.png 1536w, https://admin.time.mn/wp-content/uploads/2025/02/Tsagaan-sar.png 2000w" sizes="auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px" /></figure>



Тэр айлын эзэд залуу хүмүүс. Залуу хүн байтугай баргийн айл 5 үеэр идээ засдаггүй, их өндөр настан л 5-аар засдаг байлаа. Түүний аав нь 7 үеэр засаагүй, 5 үеэр зассан байвал тэр залуу ёр дуудсан болох аж. “Ааваасаа өндөр идээ засвал ааваасаа түрүүлж, нөгөө ертөнц рүү явна гэж цээрлэдэг юм” гэж уг ярианы учрыг аав тайлбарласан юм. “Төмөр гуай тэр тухай хэлж өгөөд, идээг нь 3 үе болгуулж болоогүй юм байх даа” гэвэл аав “Цагаан сараар хүнд таагүй үг хэлж, сэтгэлийг нь сэвтээж болдоггүй юм” гэсэн дээ.



Цагаан сар ер нь таагүй зүйлийг цээрлэж, бэлгэшээл, ерөөлөөр халгина. Гэртээ  арц, ганга унгасгаж, өөрийн болоод өрөөлийн үнэрлэх мэдрэхүйг баясгана. Хоолны сайхан үнэр бас ийм бэлгэнд орно. Бэлгэ дэмбэрэлтэй үг хэлэлцэн, хүний сонсох мэдрэхүйг баясгана. Хүн бүр, айл болгон өнгөлөг байх нь харах мэдрэхүйд барьж буй бэлэг. Амтат идээ, ундаа нь амтлах мэдрэхүйд өгч буй баясал. Хүн бүр сэтгэл санаагаа ариун байлгах нь сэтгэлийн цэнгэл. Хүний гарт бэлэг өгөх нь эдийн өглөг. Ингэж бусдад олон талын бэлэг өгөхийг хүн бүр хичээж, айл бүр эрмэлзэнэ.



Цагаан сараар сайн өглөг өгвөл сайхан хариу ирнэ гэж бэлгэшээнэ. Моносноос мойл, хушнаас самар ургадагтай адил. Юу тарина, түүнийгээ хураана. Сайхан үг хэлбэл хариуд нь сайхан үг ирнэ. Сайхан сэтгэлээр хандвал хүн ч сайхан хандана. Цагаан сар ийм л баяр. Бэлгэшээлээр бялхаж, ерөөлөөр халгиж, сайнаар цалгидаг баяр. Хүүхэд, залууст харыг биш, цагааныг харуулж сургадаг. Хараас цагааныг нь түрүүлж харсан хүн муугаас зугтаж, сайхныг эрхэмлэдэг болдог. Цагаан сар ингэж монгол хүнийг төлөвшүүлдэг, монгол хүнийг жинхэнэ монгол болгодог юм.

Цагаан сар монгол хүнийг жинхэнэ монгол болгодог

“Монгол нүүдэлчин” өвлийн фестиваль 2-р сарын 16-22-ны өдрүүдэд 10:00-21:00 цагийн хооронд Үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнд болж байна. Маргааш орой өндөрлөх уг фестивальд үйлчлэх нийтийн тээврийн чиглэлийг танилцуулж байна.



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="429" src="https://admin.time.mn/wp-content/uploads/2025/02/A71F2254-80DF-4184-BFEC-767FD1FF7CC1-1024x429.jpeg" alt="" class="wp-image-81801" srcset="https://admin.time.mn/wp-content/uploads/2025/02/A71F2254-80DF-4184-BFEC-767FD1FF7CC1-1024x429.jpeg 1024w, https://admin.time.mn/wp-content/uploads/2025/02/A71F2254-80DF-4184-BFEC-767FD1FF7CC1-300x126.jpeg 300w, https://admin.time.mn/wp-content/uploads/2025/02/A71F2254-80DF-4184-BFEC-767FD1FF7CC1-768x321.jpeg 768w, https://admin.time.mn/wp-content/uploads/2025/02/A71F2254-80DF-4184-BFEC-767FD1FF7CC1.jpeg 1529w" sizes="auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px" /></figure>



Д.Сүхбаатарын талбайн төв зогсоол буюу усан оргилуурын арын буудлаас амралтын өдрүүдэд 6 автобус ээлжлэн, 09:30-22:30 цагийн хооронд иргэдэд үйлчилж байна. Гэр бүл, найз нөхдөөрөө хүрэлцэн ирээрэй. 



<ul class="wp-block-list">
<li>Шинэлэх ёс, Цагаан сарын баяр</li>



<li>“Ёслол, хүндэтгэлийн зоог” уламжлалт идээ ундааны өргөө</li>



<li>Язгуур урлаг, түүхэн хөгжим</li>



<li>Хувцас, эдлэл хэрэглэл</li>



<li>Тэмээн жин, цаатан, эрдэнэт сүрэг</li>



<li>Монгол банхар, тайга анч нохой, шувуучлахуй хөтөлбөрүүдийг үзэж сонирхоорой.</li>
</ul>

Монгол ёсон

Мэдээний жагсаалт