МУИС-ийн доктор, дэд профессор Г.Уянгатай хүний ач тусын талаар ярилцлаа
-Орчин үед бидэнд зайлшгүй байх ёстой зүйл нь хүний ач тусыг санаж явах, мартахгүй байх мөн үү?
-Шударга ёс гэж юу вэ гэхээр хүмүүс өгөө аваа тэнцэх гэдэг. Нөгөө талаар хүнээс тус авсан бол тэр хэмжээний тусыг буцааж өгөх, эсвэл сэтгэлдээ санаж явах ёстой гэсэн үг. Хүний ач тусыг санаж явна гэдэг хүн төрөлхтөнд заавал байх ёстой үнэ цэнийн нэг. Энэ үнэ цэнийг хадгалж байж амьдрал урагшилна. Зарим тохиолдолд ач тусыг санахгүй байна, тус авсан хүн маань эргээд туслахаас илүүтэй нөгөө хүнээ хохироогоод байгаа үйлдэл бидэнд харагдаж байна. Гэхдээ ач тус санах гэдэг бол өрөнд орж байна гэсэн үг биш. Нэгэнт л тус юм чинь тусалж байгаа хүний хувьд буцааж авна гэсэн байдлаар туслаагүй шүү дээ. Нөгөө хүнээсээ хариу нэхэхгүйгээр туслах гэсэн сайхан сэтгэлээр л тусалж байгаа хэрэг. Тэгэхээр тусалж байгаа хүн, тусыг авч байгаа хүний зүгээс ч тэр хүчин чармайлт гардаг харилцан үйлдэл юм.
-Энэ цаг үед нэгнийхээ тусыг мартдаг зүйл нэлээд тод харагдах боллоо. Үүнийг юутай холбон тайлбарлаж болох вэ?
-Орчин үед хүн ам ихэсч материаллаг харилцаа илүү их болсон, нийгэм хөгжсөнтэй холбоотой ач тусын талаарх яриа, үйлдлүүд бидний нүдэнд илэрхий харагдаж байна. Хэдэн зуун жилийн өмнө ч тэр, одоо ч тэр хүн төрөлхтөн дунд сайн, муу хүмүүс байсаар ирсэн. Гэвч үнэ цэнэ гэдэг зүйл өөрчлөгддөггүй. Нийгэм ямар байгаатай холбоогүйгээр хүн төрөлхтөнд байх л ёстой гэсэн үг. Тэгэхээр хүний ач тус санах гэдэг үзэгдлийн цаана шударга ёсны асуудал яригдана. Тус хүргэсэн хүн, тусыг авсан хүн ч хэлсэн амандаа хүрдэг, хичээдэг байх ёстой, хэлсэндээ хүрэхгүй бол шударга бус зүйл үүснэ. Жишээлбэл, “Монголын нууц товчоо”-нд Чингис хаан Мэнлиг эцгээс тусламж аваад, түүний ачаар амь гарсан байдаг. Тэгсэн мөртлөө хүүхдүүдийнх нь нэг Тэв Тэнгэрийг алсан. Яагаад гэвэл Тэв Тэнгэр буруу үйл хийсэн. Тийм учраас эцгээс нь хэдийгээр тусламж авч амь гарсан ч өөрийнх нь үйлдэл буруу учраас ач санаж байна гээд буруу үйлдлийг нь өршөөнө гэсэн үг биш. Тэгэхээр ач тус гэдэг бол хүн төрөлхтөнд байх ёстой маш чухал үнэ цэнэ. Түүний цаана шударга ёсны асуудал явдаг гэдгийг ойлгох ёстой .
-Хүнээс тус авсан ч мартахгүй байх нь чухал байх нь ээ?
-Тийм ээ. Нэгэнт хүнээс тусламж авсан юм чинь буцаагаад хариу өгөх, хязгааргүй үүрэг хүлээгээгүй учраас авсан ч бай, өгсөн ч бай бие биедээ шударга байх ёстой. Би хүнээс тус авсан гэдгээ үргэлж санаж явах ёстой. Гэтэл хүнээс тус авсан хэрнээ аваагүй юм шиг үг, үйлдэл гаргана гэдэг бол шударга ёсыг зөрчиж байна гэсэн үг. Шударга, шударга бус байна гэдэг эргээд бидний амьдралын хувь зохиолд нөлөөлж байдаг. Ямар нэгэн байдлаар хаа нэгэн газар шударга бус үйлдэл хийвэл эргээд тэр хэмжээний үнэ цэнэ, эд баялгаа буцаад энэ ертөнцөд төлж л байдаг.
-Гэр бүлийн хүмүүжил үүнтэй холбоотой юу?
-Зарим тохиолдолд эцэг эх, гэр бүлийнхэн нь ач тусын талаар зааж сургаагүй, үлгэрлээгүй учраас мэдэхгүй байдаг. Хүнээс тус авсан бол заавал санаж,талархаж явах ёстой гэдгийг мэдэхгүй араатны амьдралд байгаа юм шиг хүчтэй нь хүчгүйгээ дийлдэг байдлаар амьдралыг ойлгочихсон хүүхдүүд бий. Энэ нь гэр бүлийн хүмүүжлээс хамаарч буй юм. Нийгэм баян болсон ч бай, ядуу болсон ч бай хүн төрөлхтний амьтнаас ялгардаг үнэ цэнэтэй зүйлийг байнга хадгалж байх ёстой.
-Улс орон бүр өөр өөрийн гэсэн үнэт зүйлтэй шүү дээ. Тэгэхээр бид ач тусыг мартахгүй байх тал дээр хэрхэн анхаарах ёстой юм бол?
– Орчин үед хуучны хөгшчүүлийн ам дамжсан яриаг бид мэдээллийн эрин зуунд байгаагаа ашиглаад хэрхэн онолжсон байна, бусад улс орны итгэл үнэмшил, үнэ цэнийн багцад яаж орсон байна гэдгийг хараад түүгээр тайлбарлах хэрэгтэй байна. Тэгэхгүй бол бид амнаас ам дамжсан сургаал байдлаар явсаар, үүнийг хүмүүс өөрт ашигтай байдлаар тааруулаад, ашигладаг болчихоод байна. Яагаад гэвэл бидэнд нэгдсэн үнэ цэнийн тухай бичсэн ном, ямар нэгэн гарын авлага, нийтээрээ итгэж үнэмшдэг бодит зүйл байхгүй. Ам дамжаад л яваад байгаа гэсэн үг. Тийм учраас хүний ач тусыг санах үзэгдлийг хүний үнэ цэнэ, шударга ёстой холбоод байгаа юм. Шударга байх, бие биенээ хайрлах, бусдын тусыг санаж явах, чадлынхаа хэрээр бусдад туслах, хөгшчүүлээ асрах, хүүхдээ хүмүүжүүлэх гээд ард түмэн болгонд өөрийн гэсэн үнэ цэнэ бий. Жишээ нь, үүнийг Арабын улс орнууд ном болгоод Коран судартаа оруулсан байна. Өрнийн улсууд Библи дээр бичсэн байдаг. Тухайлбал, Библи дээр “Баян болъё ч гэсэн хүнийг хуурч болохгүй” хэмээсэн байдаг. Энэ бол үнэ цэнээ багц болгоод, бичиж тавиад байна гэсэн үг. Гэтэл бидэнд ингэж байнга сануулж байгаа зүйл алга. Манай улс нэгдсэн шашин, итгэл үнэмшил байхгүй. Нэгэнт байхгүй юм чинь гээд монголчууд бүгд амьтан болоод дуусалтай нь биш төр, боловсролын системээр олон нийтэд түгээх хэрэгтэй байна. Тухайлбал, энэ талаарх хичээлүүдийг ЕБС-ийн сурагчид, Их дээд сургуулийн оюутнуудад зааж, ёс суртахууны хувьд яаж мэдэээлэлтэй болгох тал дээр анхаарч болно.
-Хүмүүс бусдаас тус авчихаад, хуурч мэхлээд байгаагаа чадаад байна гэж буруу ойлгоод байх шиг?
-Тийм ээ. Манжингийн үр суулгачихаад лууван хүлээгээд байж болохгүй. Залуу сэргэлэн байх үедээ бусдын ач тусыг санахгүй, хуурч мэхлээд байгаагаа сэргэлэн адтай байна гэж боддог. Гэтэл нас яваад эхлэхээр ажил төрөл нь бүтэхээ больж, ядраад эхэлнэ гэдэг бол өөрийнх нь тарьсан үйл л гэсэн үг. Үүнийг л шашны байгууллагууд алдахаас нь өмнө ертөнцийн хуулийг зааж сургаад байгаа юм. Монголчуудын 60 хүрч ухаан ороод, 61 хүрээд үхдэг гэдэг бол итгэл үнэмшил, нэгдсэн чиг баримжаа байхгүй хүмүүсийн яриа. Хүний амьдралд бүх зовлонг дайрах албагүй, түүнийг тойрч болно. Ингэж тойрохын тулд хүн төрөлхтний үнэт зүйлийг баримжаалж явах ёстой. Энэ чиг баримжааг залуу байхаасаа зөв болгочихвол амьдрал өөрөө тэгшрээд явчихна гэж хөгшчүүд хэлээд байгаа учир нь энэ. Ер нь бид амьтнаас ялгарч, хүн байя гэвэл бусдыг хайрлаж, бусдын ачийг санах,чадлаараа туслах талаар үр хүүхдийнхээ толгойд нь суулгаж өгөхгүй бол балар ширэнгэн ойн хууль шиг хүчтэй нь хүчгүйгээ барьж иддэг амьтны амьдрал руу орно. Үүнийг л хүн болгон дотроо санаж явах ёстой.
Г.БАЛГАРМАА