УИХ-ын Хууль зүйн байнгын хорооны хурлаар 6 асуудал хэлэлцэгдэх учиртай. Хэлэлцэх асуудлын жагсаалтын хамгийн төгсгөлд Ноорог.мн сайтын ажилтнуудтай холбоотой асуудлаар Хууль зүй дотоод хэргийн сайдаас мэдээлэл авах асуудал багтсан юм. Гэвч гишүүдийн зүгээс цэцийн дүгнэлтээс түрүүлж О.Алтангэрэл сайдын мэдээллийг сонсъё гэдэг саналыг тус байнгын хорооны гишүүнчлэлгүй Г.Дамдинням гишүүн гаргасны дагуу санал хурааж Ноорог.мн сайттай холбоотой асуудлаар Хууль зүй дотоод хэргийн сайдын мэдээллийг түрүүлж сонсохоор боллоо.
УИХ-ын гишүүн П.Сайнзориг: Бид хууль дүрмийн дагуу асуудалд хандмаар байна. Тэр дундаа УИХ. УИХ-ыг шүүх хууль хяналтын байгууллагатай албан бус уулзалт хийж өгөөч гэдэг байр суурь гаргаж байна. Энэ хууль талаасаа буруу шүү дээ. Зарим гишүүд хууль сахиулах байгууллагын үүдэнд очиж юм хум ярьдгаа больмоор байна. Хууль зүй дотоод хэргийн сайд хууль зөрчдөгөө больмоор байгаа юм. Цагдаагийн байгууллагын өмнүүр орж Хууль зүй салбарын сайд яриад байдаг чинь болохгүй шүү дээ. Гишүүд сайд нар түрүүлж оноо авах гэж хувийн тоглолт хийдгээ болих хэрэгтэй.
Хууль зүйн байнгын хорооны дарга Д.Цогтбаатар: П.Сайнзориг гишүүн байнгын хорооны гишүүдийг цагдаагийн байгууллагын үүдэнд оччихсон мэт ярилаа. Бид мэдээлэл авах гэж байна. Хууль зүй дотоод хэргийн сайд О.Алтангэрэлийн мэдээллийг сонсъё.
Хууль зүй дотоод хэргийн сайд О.Алтангэрэл: Прокурорын байгууллагаас цагдаагийн байгууллагын мөрдөж байгаа хэрэг мөрдлөгөөс мэдээлэх зөвшөөрөл олгосны дагуу мэдээлэл өгье. Монгол улсын нэр бүхий иргэд цахим орчинд ашиг олох зорилгоор Покер арилжааны платформ, зарим иргэний арилжааны банкны дансыг ашиглан үр дүнг нь урьдчилан тооцоолох боломжгүй аз туршсан мөрийтэй тоглоом тоглохыг иргэдэд сурталчлан зохион байгуулж гэмт хэргийн замаар олсон мөнгийг нуун дарагдуулах зорилгоор хөдлөх болон үл хөдлөх хөрөнгө худалдан авч улмаар мөнгө угаах гэмт хэрэг зохион байгуулсан гэмт хэрэгт 2024 оны 6 сарын 11-нд мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулж байна. Мөрдөн шалгах ажиллагаагаар Ноорог.мн сайтад ажилладаг 1 иргэний дансаар 85 мянган удаагийн гүйлгээгээр нийт 9,3 тэрбум төгрөгийн гүйлгээ хийсэн нөхцөл тогтоогдсон болно. Цагдаагийн байгууллагын 102 утсанд 2024 оны 9-р сард ирсэн дуудлагаар иргэн гэртээ боомилж амь нас хохирсон мэдээлэл ирсний дагуу амь хохирогчийн хамтран амьдрагчийг холбогдуулан шалгаж байна. Ноорог.мн сайтын ажлын байранд хойшлуулшгүй ажиллагаа явуулахад хувь хүний нууцтай холбоотой байж болох баримт олдсон төдийгүй мөрийтэй тоглоом зохион байгуулсан байх магадлалтай баримт олдсон учраас хэргийг шалгаж байгаа тухай албан ёсны мэдээлэл бий. 2025.03.17-ны шөнө хойшлуулшгүй үйл ажиллагаа явуулж хэвлэн нийтлэх эрхийг зөрчиж байгаа тухай мэдээлэл тархсан учраас Хууль зүй дотоод хэргийн сайдын үүргийн дагуу мэдээлэл авч тайлбарыг олон нийтэд өгсөн. Энэ бүхэн шалгагдаж байгаа хэргийн 1 хэсэг. Гишүүдийн зүгээс надад бас үүрэг өгсөн. Цагдаагийн байгууллага гэмт хэрэгтэй тэмцэх чиг үүргийнхээ дагуу үйл ажиллагаа явуулж байгаа шүү.
УИХ-ын гишүүн С.Эрдэнэболд: Анх энэ асуудал дэгдэхэд Үндэсний эв нэгдэлд халтай гэдэг хуулийн зүйл заалт яригдаж байсан. Одоо энэ асуудал өөрчлөгдөөд өөр өөр хуулийн зүйл заалт яригдаад байна. Хувь хүнтэй холбоотой үйл ажиллагааг байгууллага дээр нь явуулсан учраас хэвлэлийн эрх чөлөөний асуудал яригдсан шүү дээ. Дээр нь хуулийн зүйл заалт байнга өөрчлөгдөөд байхаар иргэд хардахад хүрсэн. Хэчнээн зүйлчлэлээр Ноорог.мн сайтын ажилтныг буруутгаж байгаа вэ?
Хууль зүй дотоод хэргийн сайд О.Алтангэрэл: Олон зүйл ангиар ямар 1 хэрэг наах гэлээ гэдэг хардлага үүссэн. Гэхдээ Хууль зүй дотоод хэргийн сайдад энэ хэргийг ямар зүйл ангиар шалгаж байгаа тухай надад ямар 1 мэдээлэл байхгүй.
УИХ-ын гишүүн Г.Уянгахишиг: Процессын явцад хүний эрх зөрчигдсөн үү гэдэг асуудал чухал шүү дээ.
Хууль зүй дотоод хэргийн сайд О.Алтангэрэл: Байгууллагыг огт шалгасан асуудал байхгүй шүү. Зөвхөн хууль бус мөрийтэй тоглоом зохион байгуулсан, мөнгө угаасан, хүнийг амиа хорлоход хүргэсэн байж болзошгүй зэрэг гэмт хэрэгт хувь хүмүүст холбогдуулан шалгаж байгаа гэдгийг тодотгон хэлмээр байна.
УИХ-ын гишүүн Х.Баасанжаргал: Хүний эрх, эрх чөлөөтэй холбоотой асуудлыг яриад байгаа юм. Хүнийг яагаад шөнөөр байцааж олон цаг саатуулдаг нь сонин байна. Хэрвээ хэвлэлийн эрх чөлөөтэй холбоогүй гэж мэдэгдчихээд яагаад хэвлэлийн байгууллагын тоног төхөөрөмжийг хурааж авч байгаа нь сэтгүүлчийн эх сурвалжаа хамгаалах эрхийг боож байна шүү дээ.
Хууль зүй дотоод хэргийн сайд О.Алтангэрэл: Одоогийн хуульд эх сурвалжаа хамгаалах гэдэг зүйл байхгүй. Гэхдээ эх сурвалжаа хамгаалж болохгүй гээгүй. Шинэ хуулийн төсөлд харин эх сурвалжаа хамгаалах боломжийг бүрдүүлж өгч байгаа.
Хууль зүйн байнгын хорооны дарга Д.Цогтбаатар: Гишүүд асуух ёсгүй зүйл асуугаад байна шүү. Хуулийнхан маань хуулийнхаа хүрээнд хариулаад хариулж болохгүй бол тэрийгээ тайлбарлаад яваарай.
Цагдаагийн хурандаа Б.Батзориг: Саатуулах ажиллагаа явуулаагүй бөгөөд хураасан төхөөрөмжид юу байгааг шалгах үед төхөөрөмжийн эзнийг дэргэд нь байлцуулсан нь шөнөөр саатуулсан мэт ойлголт өгсөн байх.
УИХ-ын гишүүн Г.Дамдинням:
-Коммунизмын үед нэглийн улаан бух гэдэг ойлголт байсан. Яг түүн шиг асуудал явсан харагдаад байна. Хэргийг бусдад нялзаадаг байсан. 1 байгууллагад ажилладаг 8 хүүхдийг бүгдийг нь баривчилдаг юм бэ? Хэрэгт холбоотой 2 хүнээ л баривчилна биз дээ. УИХ-ын гишүүдээс 1 нь гэмт хэрэгт холбогдвол 126-г нь баривчилж байцаах уу? 1 байгууллагад ажилладаг гэдэг утгаар нь. Эрүүгийн гэмт хэргийг нялзааж хэрэглэж болно гэж үү? Цагдаа Хууль зүй дотоод хэргийн сайдад мэдээлэл өгөөгүй байхад та хаанаасаа тэр 9,3 тэрбум төгрөгийг мэдчихсэн юм бэ? Прокурор зөвшөөрөл өгөхөөс 1 хоногийн өмнө салбарын сайд мэдээлэл хийсэн санагдаад байх юм? УИХ өөрөө томилсон хүний эрхийг комисс хууль зөрчсөн байна гэдэг дүгнэлт гаргачихлаа шүү дээ. Энд бид хариуцлагын асуудал ярихгүй юм уу? Эцэст нь хэдэн цагдаад хариуцлага хүлээлгээд өнгөрөх вий дээ. Хууль зүй дотоод хэргийн сайд хариуцлага хүлээнэ гээд байсан, хариуцлага хүлээх үү?
Хууль зүй дотоод хэргийн сайд О.Алтангэрэл:
-Байцаагаагүй ээ, үзлэг нэгжлэг хийхдээ байлгасан гэж байна. Яг ямар нөхцөлд мэдээлэл хийх вэ гэдгээ би мэднэ. Засгийн газрын хурал дээр танилцуулсны дараа мэдээлэл өгсөн юм. Прокурорын зөвшөөрөл гарсан байсан шүү. ХЭҮК-ын дүгнэлтийг хүндэтгэж байна. Гэхдээ хэн нэгний буруутгал хэрэгтэй бол би буруутгалыг хүлээнэ гэсэн юм. ХЭҮК-ын дүгнэлт хэрвээ үндэслэлтэй бол хариуцлага ярих нь зөв. Комисс өөрөө гаргасан дүгнэлтдээ хариуцлага хүлээх байх.
УИХ-ын гишүүн Н.Алтанхуяг:
-Их тоогүй л юм болж байгаа юм. ХЭҮК-ын дүгнэлтийг сонссон. Хүний халдашгүй байдлыг зөрчсөн. Хуулийн байгууллагын дүгнэлт өөрчлөгдсөн. Олон нийтээр оньсого таалгасан, мэдэх эрхийг хангаагүй. О.Алтангэрэлээс би их хүлээлттэй байсан. Арай өөрөөр явчих шиг болчихлоо. Хойшлуулшгүй ажиллагаа явууллаа гэдэг. Ямар үндэслэл байгаа юм бэ? Хүнийг шөнөжин байцаана гэдэг чинь эрүүдэх хэлбэр мөн шүү дээ. Одоо ер нь хэдэн хүн хорьчихсон юм бэ? Буруутай этгээдийг нь олж хариуцлага хүлээлгэ. Би ХЭҮК-т их талархаж байна. Анх их баалж байсан. Харин энэ тохиолдолд та бүхэн сайн ажиллалаа. Хэлмэгдэж байгаа хүмүүсээс уучлал гуйх хэрэгтэй. Шударга хүний эрхийн мэдрэмжтэй ажиллаад өгөөрэй гэж хүсье.
Цагдаагийн хурандаа Б.Батзориг:
– Хойшлуулшгүй ажиллагааг ямар нөхцөлд явуулдгаа хэлье. Гэмт хэрэгтэн ахин хохирол учруулах, оргон зайлах гээд олон нөхцөл байдал бий. Цагдаагийн байгууллагад хоногт 4300 орчим удаагийн хандалт ирдэг. Хоногт 2000 дуудлагад очиж ажиллах шаардлага үүсдэг. Энэ хэрэг дээр 2 өөр гэмт хэрэгт холбоотой хүмүүс 1 дор байсан учраас хойшлуулшгүй ажиллагаа явуулсан. Надад байгаа мэдээллээр 3 хүнд шүүгчийн захирамжаар таслан сэргийлэх арга хэмжээ авагдсан.
УИХ-ын гишүүн Н.Алтанхуяг:
– Надад хуулийн заалт яриад хэрэггүй. Би өөрөө бичилцсэн учраас мэдэж байна. 1 дор ажилладаг 8 хүний 3-ыг нь хоригдсон юм уу? 1-ийг нь хорьсон юм уу? Цагдаагийн хурандаа Б.Батзориг: Яг ямар хүн гэдэг талаар мэдээлэл өгөх боломжгүй байна. Шаардлагатай бол тодруулаад танд эргэн мэдээлье.
ХЭҮК-ын гишүүн Г.Нарантуяа:
-Хойшлуулшгүй ажиллагааг явуулах үндэслэлийг харсан. Гэхдээ байцаагдаж байгаа хүмүүс ямар хэргээр шалгагдаж байгаагаа мэдээгүй нь хүний халдашгүй эрхийг зөрчиж байгаа асуудал юм шүү.
УИХ-ын гишүүн Ч.Лодойсамбуу:
-Ноорог.мн-ий асуудал ярьж байхад юун 3 хүн хоригдсон тухай яриад байгаа юм бэ? Хуулийн байгууллага төөрүүлж байгаа юм шиг худлаа мэдээлэл өгөөд байх юм. Аргалах гэсэн ийм тайлбар сонсоод үр дүн гарах уу? Тэр залуучууд хэлсэн шүү дээ. Тэр залуучууд тоног төхөөрөмжөө ахиж хараагүй гэсэн. Жагсаалтыг нь одоо болтол үзүүлээгүй. Би сэтгүүл зүйд ажиллаж байсан хүн. Өөрөө ийм дарамтад өртөж байсан. Бодлоо цахим орчинд илэрхийлсний төлөө цагдаад дуудагдаж явсан ийм дарамтыг мэдэрч байсан хүн. Ноорог.мн-ий хийж байсан киног Ерөнхий сайдын гэр бүлийнхэн үзье гэсэн байх миний бодлоор. Тэд магадгүй эхнээсээ Ноорог.мн-ийг ийм нэр хүндтэй гэж мэдээгүй байх. Гэтэл 1 гишүүн нь хэрэгт холбогдсон байж таарсан. Одоо асуудал яаж хөвөрч байна гээч. Х.Нямбаатарыг хууль зүйн сайдаар ажиллаж байхад хэргийг самбар дээр бичээд ярьдаг байсан. Дараагийн сайд Б.Энхбаяр дээр ч ингэж үргэлжилж явж ирсэн. Өвлөгдөж ирсэн энэ муу муухай зүйлийг О.Алтангэрэл сайд өөрөө юу гэж харж байна вэ? Засаж өөрчилье л гэж бид засагт нь ороод ажиллаж байгаа байлгүй дээ.
Хууль зүй дотоод хэргийн сайд О.Алтангэрэл:
-Ч.Лодойсамбуу гишүүний хөндөж байгаа асуудлыг цааш нь шийдвэрлэх ёстой асуудал мөн үү мөн. Зарим зүйлийг хүлээн зөвшөөрөх ёстой. Хэд хэдэн гэмт хэрэгт субьеътууд шалгагдаад байгаа зүйл нь бүтэн хамт олныг энэ зүйл ангиар шалгаж байгаа юм шиг харагдаад байгаад харамсаж байгаа. Энэ хэрэг үнэхээр хэвлэн нийтлэх үйл ажиллагаанд халдсан уу үгүй юу гэдгийг бид үйл баримтаар шууд тогтоох боломжгүй. Нэгжлэг хийсэн үйл ажиллагааг хуулийн дагуу явуулсан гэж тайлбарлаад байгаа. Гэхдээ хуулийн дагуу явуулсан бол хөндлөнгийн гэрч байлцуулах ёстой. Гэрчүүдэд баримт үйлдүүлж гарын үсэг зуруулж видео бичлэг хийсэн байх учиртай. Хэрвээ тэр баримт байхгүй бол харин асуудал өөрөөр яригдахад хүрнэ. Харин нэг нэгний гадаадаас үнэн худал нь мэдэгдэхгүй бичлэг хийсний төлөө мэдээлэл үнэн гэсэн баталгаа байхгүй. Гэхдээ ярьсан зүйлийг нь шалгах үндэслэл бий. Цаашид энэ цагдаагийн байгууллага чинь хэрэг зөрчилтэй тэмцэх үйл ажиллагаагаа явуулах ёстой юм байгаа биз дээ. Салбарын сайдын хувьд би үүнд санаа зовж байна
УИХ-ын гишүүн Ч.Лодойсамбуу:
-Би цагдааг шууд буруутгаагүй. Цагдаагаар улс төрийн үйл ажиллагаа хийлгэж байгаа Ерөнхий сайд засгийн газрын тухай ярьж байна. Энэ тохиолдол бас анхных биш учраас ярьж байгаа юм. Олон жил үргэлжилж байгаа. Олон улсын байгууллагын үнэлэлт дүгнэлт хүртэл хэлээд өгдөг. Тодорхой асууя. Хэвлэлийн эрх чөлөөтэй холбоогүй гэж байна. Тэгээд 14 террабайт файлыг 5 хоног хуулаад байгаа юм уу. Яасан үзэж дуусдаггүй юм бэ? Задалж үзээд байгаа юм уу? Хэзээ өгөх юм бэ? Тэнд 1 нэвтрүүлэг байгаа. Яагаад өгөхгүй байгаа юм? Үүнийг юу гэж тайлбарлах вэ?
Хууль зүй дотоод хэргийн сайд О.Алтангэрэл:
-Прокурорын зөвшөөрлийн хүрээнд явж байгаа мэдээлэл гэдгийг ахиад хэлье. 14 террабайт гэдгийг жишээ нь анх удаа сонслоо. Энэ ажиллагаа яаж явж байгаа процессыг би мэдэхгүй. Таны тавьж байгаа шаардлагыг бол ойлгож байна. Асуудал яаж эхэлсэн бэ гэхээр чи ардчилсан намаас томилогдсон сайд байж яагаад мэдээлэл өгдөггүй юм гэж эхэлсэн. Мэдээлэл өгсний дараа чи яагаад мэдээлэл өгөөд байгаа юм бэ гэж үргэлжилсэн. Ийм учраас таны зөвлөгөөг хүлээж авч байгаагаа хэлье.
УИХ-ын гишүүн О.Номинчимэг:
-Гишүүд маань битгий энд улс төржүүлээсэй. Үнэхээр тийм кино байгаа бол би ч гэсэн үзмээр байна. Энд нам хамаагүй.
УИХ-ын гишүүн П.Сайнзориг:
-Хууль зүй дотоод хэргийн сайдын мэдээлэлд би гайхлаа. Цагдаагийн байгууллагад итгэхгүй байгаа учраас би мэдээлэл хийж байгаад алдлаа гэж ярьж байгаа нь анхаарал татлаа. Та ардчилсан намаас томилогдсон сайд биш Ерөнхий сайдын томилсон сайд шүү. Ч.Лодойсамбуу гишүүн баримтаа гаргаад тавьчих. Кино байгаа бол тэрийг тодорхой мэдмээр байна. Бүгд 1 завин дээр явж байж хариуцлагатай яримаар байна. О.Алтангэрэл сайд битгий бүлэглэлийн гар хөл болоорой. Өөрөө ч мэдэгдсэн Женкотой холбоотой гэж. Баавартай байгаа юм аа. Сэдвийг дагаад нийгмээ бухимдуулдаг ийм байдлаар цаашид явж болохгүй ээ.
УИХ-ын гишүүн Г.Дамдинням:
-П.Сайнзориг гишүүн бүлэглэл ярилаа. Өөрийнх нь бүлэглэл тэгээд маргааш мэдээллээ тавина биз. Гэмт хэргийн мэдээлэл задруулдгаа болих хэрэгтэй. Хууль эрх зүйн үүднээс шинэчлэл хэрэгтэй бол хийх хэрэгтэй. Монголын ард түмэн ардчилалдаа хайртай байгаарай.
УИХ-ын гишүүн Ч.Лодойсамбуу:
-Зүгээр 1 улс төржсөн асуудал биш. Тийм ч болохоор П.Цогтбаатар гишүүн энэ асуудлыг оруулж нээлттэй хэлэлцүүллээ. Гэр бүлийнхэн нь угаартлаа гээд хүн уйлахаар тэр мэдээллийг даруулдаг л нөхцөл байдалтай шүү дээ. Талцуулдаг баг яриад байна. Бүгд мэдэж байгаа шүү дээ. Сошиалыг хэн удирдаж байгаа юм бэ? Сошиалыг давж нийгмээ ч олж харахаа больтлоо сохорсон шүү дээ. Сошиалаар биднийг удирдаж байгаа гэр бүл биднийг удирддагийг бүгд мэднэ. Цагдаагийн даргыг хэн томилдог юм бэ? Ерөнхий сайд санал болгосноор УИХ томилдог биз дээ.
Хууль зүйн байнгын хорооны дарга Д.Цогтбаатар:
-Иргэд итгэхгүй байгаа учраас энэ асуудлыг бид энд хөндөж байна. Энэ ерөөсөө Ноорог.мн сайттай холбоотой асуудал биш. Хүний эрхтэй холбоотой асуудал. Хүний эрхийн асуудлыг УИХ хэнээр ч заалгахгүй хянах л болно. Үндсэн хуулиараа Монгол улсын иргэн халдашгүй дархан эрхтэй. Дархан байдлыг үндсэн хууль хамгаалдаг. Хойшлуулшгүй ажиллагаа явуулж байгаа бол маш нарийн шалгуураар явагдах ёстой шүү дээ. Зорилго чинь хэргийг илрүүлэх байна уу? Хэвлэлийг айлгах байна уу? Зорилго маш чухал. Зорилгод чинь иргэд итгэхгүй байгаа учраас бид ярих боломжийг нь олгож өгөхийг зорилоо. ХЭҮК-ыг мөрдөн шалгах ажиллагаанд оруулдаг болохыг зорьж байгаа. Энэ хэрэг том шалтаг боллоо. Яг үүн шиг 10 жишээ байх вий гэж болгоомжилж байна. Цагдаагийн байгууллага хурааж авсан баримтаа буцааж өгөхдөө 1 ч баримт дутах ёсгүй шүү. Хэрвээ 1 баримт дутсан бол жинхэнэ асуудал босно шүү. Үүнийг бодож ажиллаарай гэж захья.